Co roku w porze żniw media donoszą o palącym się sprzęcie rolniczym. Czy jest to kombajn, ciągnik czy prasa, straty zawsze są ogromne. Te materialne i niematerialne, bo utrata sprzętu jest ogromnym ciosem dla każdego rolnika. Wybuchające nagle pożary ciągników i maszyn rolniczych są tragedią. W ciągu kilku chwil tracimy sprzęt wart często setki tysięcy złotych. Pożary są tak nagłe, że na jakikolwiek ratunek często jest za późno. Pożar na polu może się jeszcze rozprzestrzenić na zboże czy ściernisko. Pożary sprzętu rolniczego nie są niestety odosobnionymi przypadkami.
Główne źródła pożarów w ciągnikach rolniczych
Przeglądając raporty ubezpieczycieli i policji, w większości przypadków takich zdarzeń możemy przeczytać: „Przyczyna - zwarcie instalacji elektrycznej”. I jest to niestety prawda.
Zagrożenia związane z instalacją elektryczną
Przyczyną takiej diagnozy jest prawie zawsze zły stan instalacji elektrycznej. Ta w ciągniku ma jakby dwa układy: niskoprądowy i wysokoprądowy. Oba mogą wywoływać tragiczne w skutkach zwarcia, ale za większość z nich odpowiada ten drugi.
Składa się on z akumulatorów, przewodów i rozrusznika. Czasem w 24-voltowych instalacjach zapłonowych jeszcze z przełącznika napięcia (prądu) 12/24 V. Mimo niskiego napięcia to właśnie w tym krótkim obiegu prądowym występują duże wartości prądu mierzone w tysiącach amperów.
Takie natężenie jest niebezpieczne. Wystarczy obluzowana klema akumulatora czy niedokręcony przewód masowy i niezmiernie łatwo o iskrzenie doprowadzające do pożaru.
A co się pali w ciągniku? Niemalże wszystko: izolacja przewodów elektrycznych, tapicerka, brud z zatłuszczonego silnika to tylko pierwszy stopień pożaru. Następnym jest płonący olej napędowy, który w polowych warunkach jest nie do ugaszenia.
Specyficzne zagrożenia w kombajnach zbożowych
W kombajnach zbożowych, poza wyżej wymienionymi problemami z elektryką, jest jeszcze kilka „zapalnych” punktów. Warto o nich wiedzieć, zanim same przypomną nam o swoim istnieniu.
Wycieki oleju i zanieczyszczenia
W starych kombajnach jednym z niebezpiecznych miejsc była magistrala olejowa przeprowadzona gumowymi przewodami. Wystarczy drobny przeciek, a zatarcie silnika to nasz najmniejszy problem. Tryskający gorący olej niezmiernie łatwo się zapala, a mając na drodze zanieczyszczenia pożniwne i rozpalony tłumik, pożar komory silnika gwarantowany.
Zapylenie i mechaniczne uszkodzenia
Innym newralgicznym miejscem w kombajnie jest jego wnętrze. Ogromne zapylenie, jakie panuje w komorze omłotu, to niebezpieczna mieszanka wybuchowa. Wystarczy jedna iskra z trących o siebie elementów lub „połkniętego” kamienia czy też rozgrzane do czerwoności stare łożysko i o eksplozję nietrudno. Pożary kombajnów spowodowane taką przyczyną są częste i możliwe do ugaszenia.
Zagrożenia w środowisku pracy.
Ryzyko pożaru w prasach rolniczych
Analogicznie jak przy kombajnach, główną przyczyną pożaru prasy jest najczęściej przegrzanie któregoś z elementów ułożyskowanych. Także trące o siebie metalowe elementy ruchome potrafią spowodować zapłon słomy czy siana. O pożar prasy niezmiernie łatwo.
Zaniedbania w obsłudze jako częsta przyczyna pożarów
Przyglądając się przyczynom pożarów maszyn rolniczych, można pokusić się o wniosek, że ich główną przyczyną mogą być zaniedbania w obsłudze. I choć nie zawsze tak jest, naprawdę warto profilaktycznie przeglądać układ elektryczny ciągnika, wymieniać na czas łożyska w kombajnie czy prasie. W wielu przypadkach do pożaru maszyn dochodzi jednak w wyniku zaniedbań leżących po stronie użytkowników, którzy nie przestrzegają zaleceń producentów maszyn. Żniwa to czas, w którym maszyny rolnicze są bardzo intensywnie użytkowane. Niestety jest to także okres, w którym wzrasta liczba ich pożarów. Przyczynami pożarów, oprócz wystąpienia awaryjnego stanu pracy instalacji elektrycznej bądź wycieku płynów eksploatacyjnych na silnie rozgrzane podzespoły maszyny, są także bardzo często czynniki zewnętrzne. Do najczęstszych zaniedbań należą:
- Brak wykonywania okresowych, wymaganych przez producentów przeglądów.
- Brak kontroli ogólnego stanu technicznego urządzenia każdorazowo przed jego użytkowaniem. Jest to szczególnie ważne w przypadku maszyn, takich jak kombajn zbożowy bądź prasa rolnicza, które w przeciwieństwie np. do ciągnika rolniczego w skali roku są użytkowane przez niewielki okres czasu, jednak z bardzo dużą intensywnością. Po długim przestoju należy obowiązkowo dokonać przeglądu i prac konserwacyjnych przed uruchomieniem maszyny.
- Brak kontroli oraz zaniedbania w obszarze uzupełniania płynów eksploatacyjnych i smarowania newralgicznych punktów maszyny. Brak wykonywania ww. czynności zazwyczaj skutkuje zatarciem łożysk i elementów ruchomych wymagających smarowania, a w efekcie powstaniem pożaru. W trakcie pracy może także dojść do przegrzania podzespołów maszyny w wyniku nieprawidłowego działania układu chłodzenia.
- Brak kontroli oraz nieuzupełnianie oleju w systemach smarujących także prowadzi do zatarcia łożysk i elementów ruchomych wymagających smarowania.
- Brak kontroli stanu łożysk, pasów, elementów tnących i ruchomych. Ujawnienie niesprawności w obrębie elementów maszyn na wczesnym etapie pozwala zapobiec poważnym awariom mogącym skutkować powstaniem pożaru w trakcie pracy maszyny.
- Brak kontroli naciągu łańcuchów i pasów. Luźny pas bądź łańcuch w trakcie pracy może ocierać o pobliskie elementy maszyny, w tym elementy instalacji elektrycznej, co z kolei może skutkować ich uszkodzeniem. W przypadku nadmiernie naciągniętego pasa bądź łańcucha wzrasta opór w obrębie łożysk, kół zębatych i pasowych, co może doprowadzić do ich przegrzania. Ponadto istnieje ryzyko pęknięcia pasa bądź łańcucha.
- Brak czyszczenia maszyny każdorazowo po zakończeniu pracy. Na uwadze należy mieć, że w trakcie prac polowych szczególnie z użyciem kombajnu zbożowego bądź prasy występuje bardzo duże zapylenie i na elementach maszyn osiada duża ilość pyłu, kurzu oraz pozostałości roślinnych.
- Wykonywanie prowizorycznych napraw i przeróbek. Ponieważ w trakcie żniw bardzo często użytkownik maszyny jest poddany presji czasu wynikającej m.in. ze zmieniających się warunków atmosferycznych, bardzo często użytkownicy maszyn sami podejmują się napraw i przeróbek pozwalających na ich dalszą pracę w polu.
Podsumowując, aby żniwa przebiegły pomyślnie, bardzo ważną sprawą jest utrzymanie maszyn rolniczych w pełnej sprawności technicznej oraz w czystości.
Znaczenie wyposażenia w gaśnice
Trzeba też pamiętać o gaśnicy, obowiązkowym wyposażeniu ciągnika i kombajnu. Warto się w nią zaopatrzyć, nawet w kilka sztuk, na wszelki wypadek.
Przykłady zdarzeń pożarowych
Do niebezpiecznego incydentu doszło w ubiegłą środę. Wieże obserwacyjne zaalarmowały PAD oraz Straż Pożarną o dostrzeżeniu dymu w okolicach łąk sąsiadujących z lasem prywatnym oraz państwowym. Po dotarciu służb ratunkowych i administracji Nadleśnictwa okazało się, że źródłem dymu był płonący ciągnik pracujący na łąkach, który z niewiadomych przyczyn, jak podaje właściciel pojazdu, stanął w płomieniach. Niestety maszyna rolnicza w momencie, w którym zaczęła się palić znajdowała się w bliskiej odległości od lasu, co skutkowało szybkim przeniesieniem się ognia. Na szczęście dzięki szybkiej reakcji Straży Pożarnej, ogień w krótkim czasie udało się opanować, ograniczając straty do minimum. Lasy zarządzane przez Nadleśnictwo Szczebra, których granica rozpoczynała się kilkadziesiąt metrów od pożarzyska, podczas tego zajścia nie ucierpiały. Podjęto jednak decyzję o wykonaniu pasa p-poż na przebiegu granicy lasu Nadleśnictwa w celu zapewnienia ochrony przed ewentualnym roznieceniem ognia z pożarzyska. Dodatkowo by uniknąć tego zagrożenia, administracja leśnictwa na terenie, którego wybuchł pożar oraz Straż Leśna doglądali miejsce pożaru. Niestety sucha wiosna i upalne dni sprawiają, że wzniecony ogień bardzo szybko się rozprzestrzenia na suchą roślinność. Każdy pożar stwarza ogromne niebezpieczeństwo dla lasu wraz z jego mieszkańcami i osobami w nim się znajdującymi.
16 sierpnia 2021 roku o godzinie 12:12 Stanowisko Kierowania Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w Świdwinie otrzymało zgłoszenie o pożarze ciągnika rolniczego z przyczepą oraz ścierniska w miejscowości Cieszyno, gmina Świdwin. Działania straży pożarnej polegały na zabezpieczeniu miejsca zdarzenia, podaniu dwóch prądów piany ciężkiej na palący się ciągnik rolniczy z przyczepą oraz podaniu czterech prądów wody na palące się ściernisko. W wyniku pożaru spaleniu uległ ciągnik rolniczy marki John Deere 6250R, przyczepa Hawe oraz 6 hektarów ścierniska.
Zdarzenie miało miejsce podczas jazdy po drodze asfaltowej. W pewnym momencie, kierujący ciągnikiem, poczuł swąd spalenizny, zapach topionych plastików. Opuścił kabinę ciągnika i chciał opanować sytuację, ale było za późno. Na miejsce udały się trzy zastępy straży pożarnych: dwa z OSP Radzymin i jeden z JRG Wołomin. Te siły i środki wystarczyły, by ugasić palący się ciągnik. Jednak ogień swoje szkody zdołał już wyrządzić. Całe wnętrze ciągnika oraz komora silnika uległy spaleniu. Zdaniem służb straży pożarnej, najprawdopodobniej za pożar ciągnika rolniczego odpowiada zwarcie instalacji elektrycznej w pojeździe.
W miejscowości Duchny-Wieluny mieszkańców zbudził blask płomieni. Około godziny 1:00 w nocy z soboty na niedzielę zapalił się ciągnik rolniczy znajdujący się w budynku gospodarczym. Nocny pożar w gospodarstwie. Traktor spłonął, straż walczyła o uratowanie budynku. Na miejsce wezwano pięć zastępów straży pożarnej. Działania polegały na ugaszeniu płonącego ciągnika oraz zabezpieczeniu konstrukcji, którą objęły płomienie. Pożar wybuchł nocą, co utrudniło prowadzenie akcji. Dzięki szybkiej reakcji strażaków płomienie udało się opanować. Akcja trwała około 1,5 godziny i zakończyła się o 2:40. Przyczyna pożaru nie została jeszcze ustalona. Będzie ją badać odpowiednia komisja. Tym razem ogień nie odebrał zdrowia ani życia. Kolejne zdarzenie może być dużo poważniejsze.
Innym przykładem jest spalony ciągnik rolniczy wraz z prasą, gdzie przyczyną powstania pożaru było przedostanie się kamienia do wnętrza prasy.