Traktor Ursus C-45 to nie tylko maszyna, ale także symbol odbudowy powojennej Polski. Pojawił się na liniach montażowych tuż po II wojnie światowej, stając się pierwszym seryjnie produkowanym ciągnikiem w Polsce.
Historia i Geneza Ursusa C-45
Powojenne pola w Polsce pilnie potrzebowały mechanicznej siły. Z powodu konieczności szybkiego uruchomienia produkcji ciągników, podjęto decyzję o skopiowaniu konstrukcji niemieckiego ciągnika Lanz Bulldog HR 8 (D 9500/D9506) o mocy 45 KM. Wiele egzemplarzy tego modelu, wraz z dokumentacją, pozostało na terenie Polski po II wojnie światowej. Jego zaletami była stosunkowo duża moc przy prostej budowie i obsłudze.
Rozwój i Produkcja
- Intensywne prace nad zbudowaniem prototypu Ursusa C-45 rozpoczęto już w lipcu 1946 roku pod kierunkiem inż. Edwarda Habicha.
- Na przełomie lutego i marca 1947 roku rozpoczęto prace nad prototypem ciągnika pod oznaczeniem LB-45.
- 1 maja 1947 roku jeden z trzech prototypowych ciągników wziął udział w warszawskiej defiladzie pierwszomajowej.
- We wrześniu 1947 roku uruchomiono seryjną produkcję ciągników już pod oznaczeniem C-45.
- Do końca 1947 roku zbudowano 130 sztuk, w I kwartale 1948 roku - 227, a w kwietniu 1948 roku - 103 egzemplarze.
- W latach 1947-1954 wyprodukowano około 33 000 egzemplarzy tego modelu.
- W rezultacie produkowano wersję na kołach stalowych - przeznaczoną do prac polowych, tzw. „sagan na żelaznych kołach” - oraz wersję do prac transportowych na kołach ogumionych, tzw. „sagan na gumowych kołach”.
Szczegóły Techniczne C-45
Ciągnik Ursus C-45, wyprodukowany np. w 1951 roku w Zakładach Mechanicznych „URSUS” w Ursusie, to ciągnik kołowy przeznaczony do ciężkich prac polowych i transportowych. Ma budowę bezramową, a jego waga wynosi 3680 kg.
Jest wyposażony w:
- 2-suwowy, poziomy, chłodzony cieczą, 1-cylindrowy silnik średnioprężny typu C-45.
- Pojemność 10 300 cm³.
- Moc 45 KM (33 kW).
- Maksymalne obroty 650/min.
- 8-stopniową skrzynię biegów z przyśpieszaczem (6 biegów do przodu + 2 do tyłu). Początkowo zastosowano 3-biegową skrzynię biegów.
Napęd przekładniowy jest skierowany na tylne koła ciągnika. Skrzynia biegów pozwala osiągnąć maksymalną prędkość jazdy do 16,7 km/h w przód i 11,9 km/h w tył.
Uruchamianie Silnika
Uruchamianie silnika odbywało się przez podgrzewanie znajdującej się z przodu gruszki żarowej ręczną lampą lutowniczą. Po podgrzaniu należało wyjąć koło kierownicy wraz z kolumną i wsunąć w jedno z bocznych kół zamachowych. Następnie, przez przekręcenie kierownicy, można było uruchomić silnik.
LANZ BULLDOG - URSUS C-45 - budowa
Historia Zakładów Mechanicznych „URSUS”
Zakłady Mechaniczne „URSUS” mają długą historię. Początki powstania firmy sięgają roku 1893, kiedy to w Warszawie przy ul. Siennej 15 trzech inżynierów (Emil Schoenfeld, Kazimierz Matecki, Ludwik Rossman) oraz czterech przedsiębiorców (Ludwik Fijałkowski, Stanisław Rostkowski, Aleksander Radzikowski i Karol Strassburger) założyło „Towarzystwo Udziałowe Specyalnej Fabryki Armatur”.
- Zanim zaczęły produkować pierwsze ciągniki, wytwarzały armaturę, głównie dla przemysłu cukrowniczego, spożywczego i gorzelnianego.
- Od 1902 roku zaczęły produkcję silników spalinowych o różnych mocach. Wtedy też pojawiła się nazwa URSUS w nazwie fabryki.
- W latach 20. XX wieku produkowała m.in. pierwsze w Polsce ciągniki.
- W 1930 roku zakłady Ursusa zostały upaństwowione. W latach 30. XX wieku zajęły się produkcją samochodów, motocykli i tankietek przeznaczonych dla wojska.
- Po II wojnie światowej fabryka stała się głównym producentem polskich ciągników. Reforma rolna z 1944 roku „naprodukowała” setki tysięcy małych gospodarstw, które trzeba było mechanizować.
Kultowy Status i Upadek Marki
Posiadanie Ursusa było marzeniem wielu gospodarzy. W PRL-u był to duma i chluba polskiego przemysłu mechanicznego. Ursusy były eksportowane, a jego posiadanie w kraju stało się elementem statusu rolnika uprzemysłowionego. Dziś to ciągnik kultowy, obiekt westchnień wielu kolekcjonerów.
Niestety, fabryka nie wytrzymała tempa zmian nowego ładu gospodarczego lat 90. i w 2003 roku Zakłady Mechaniczne „URSUS” w Ursusie ogłosiły upadłość. W 2011 roku znak towarowy URSUS wykupiła spółka POL-MOT Warfama SA z Lublina. Zarysował się piękny comeback polskiej marki ciągników rolniczych, jednak i tym razem pojawiły się komplikacje. W rezultacie tych wszystkich zmian marka URSUS żyje, ale głównie w sercach polskich rolników i coraz częściej pojawia się jako sentymentalny eksponat muzealny.
Renowacja i Wartość Kolekcjonerska
Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu od lat stara się sukcesywnie poddawać konserwacji zabytki techniki rolniczej. W 2019 roku, w ramach programu Wspieranie działań muzealnych ogłoszonego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Muzeum zrealizowało dwa zadania dotyczące konserwacji, które w całości sfinansowano ze środków Ministra i Województwa Podlaskiego. Akcję Muzeum, w tym renowację ciągnika Ursus C-45, objął swoim patronatem medialnym Agrofakt.
Realizacja Projektu Renowatorskiego
Pierwszy projekt pn. „Konserwacja zabytkowych ciągników rolniczych” dotyczył konserwacji dwóch zabytkowych ciągników, które znalazły swoje miejsce na ekspozycji stałej. Obiekty wytypowane do konserwacji były w złym stanie technicznym i wymagały pilnej interwencji, aby zatrzymać zachodzące w nich dalsze procesy destrukcyjne i przywrócić im sprawność techniczną.
Ursus C-45 został przekazany w darze Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu w październiku 2018 roku przez Zespół Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego im. Jadwigi Dziubińskiej w Golądkowie. Brak jest dokładnych danych o jego wcześniejszej historii, ponieważ do muzeum trafił jako egzemplarz niesprawny i po wielu przeróbkach. W okresie od września do grudnia 2019 roku został poddany gruntownej konserwacji z doprowadzeniem do pełnej sprawności technicznej. Na podstawie próbek oryginalnej farby przywrócono mu pierwotną kolorystykę.
Cena Ursusa C-45 na Rynku Wtórnym
Aktualne ceny Ursusa C-45 na polskich portalach ogłoszeniowych (stan na koniec października 2025) wskazują na znaczną rozpiętość. Przykłady ofert:
- Ursus C-45 za 88 000 zł - opis: „zabytkowy ciągnik, sprawny, w dobrym stanie”.
- Ursus C-45 jak Lanz Bulldog z 1948r. Stan Idealny.
Jeśli poszukujesz użytkowego egzemplarza do pokazów i okazjonalnej pracy, należy szukać kompletnych, zadbanych C-45 w przedziale ~40-100 tys. zł. Jeżeli natomiast szukasz „projektu” do renowacji, należy przygotować się na poszukiwania części i poświęcenie znacznego czasu.