Na rynku maszyn rolniczych pojawiały się i z czasem znikały różnorodne konstrukcje, w tym te mniej znane, które próbowały podbić wschodnioeuropejskie rynki. Jednym z takich przykładów jest jasnozielony ciągnik, który w Polsce bywał spotykany pod nazwą Lombardini Motors. Mimo włosko brzmiącej nazwy, w rzeczywistości jest to autorski, chorwacki traktor o mocy około 36 KM, który w pewnym momencie stał się znaczącym graczem w swoim regionie.
Silnik Lombardini - włoskie serce chorwackiej maszyny
Nazwa Lombardini słusznie kojarzy się z Włochami, gdyż stamtąd pochodzi firma produkująca silniki o tej samej nazwie. W wielu chorwackich ciągnikach Tuber 40, w tym egzemplarzu spotkanym w Ciechanowcu, właśnie taki motor był zamontowany. W konkretnym modelu zastosowano 3-cylindrowy silnik LDW1603 o mocy 36,7 KM i pojemności 1649 cm³, generujący moment obrotowy wynoszący 106,5 Nm przy 1600 obr./min.
Włoska firma Lombardini specjalizowała się w produkcji silników dieslowskich chłodzonych cieczą (jak w Tuberze 40), chłodzonych powietrzem oraz benzynowych. Ich motory znalazły szerokie zastosowanie w różnych branżach, takich jak:
- Łodzie
- Quady
- Małe pojazdy trójkołowe
- Samochody, np. Ligier, Chatenet, Giotti Victoria
- Rolnictwo i ogrodnictwo, gdzie idealnie sprawdzały się w małych traktorach, m.in. w Pronarach 320 AM i AMK, Ferrari, Goldoni, czeskim MT8 czy tureckim Yagmur.
Historia firmy Lombardini
Firma Officine Meccaniche Fratelli Lombardini powstała w 1933 roku, założona przez braci Rainero, Alberto i Adelmo Lombardini, którzy swój pierwszy motor skonstruowali już na początku lat 20. XX wieku. Przedsiębiorstwo dynamicznie się rozwijało, otwierając kolejne oddziały w różnych krajach. W 1980 roku firma osiągnęła rekordową produkcję ponad 200 tysięcy silników, a rok później otworzyła własny ośrodek badawczy. W 1986 roku utworzono Lombardini Marine, sekcję zajmującą się silnikami żeglarskimi. Ważnym krokiem było wprowadzenie w 2006 roku gamy motorów City Move - najmniejszych silników wysokoprężnych chłodzonych cieczą, wyposażonych w system wtrysku Common Rail. W 2007 roku Lombardini dołączył do amerykańskiej grupy Kohler.
Labinprogres TPS i narodziny Tuber 40
Chorwackim producentem, który wprowadził ciągnik do sprzedaży, była firma Labinprogres TPS. To właśnie ona była odpowiedzialna za traktor, którego nazwa handlowa w dawnej Jugosławii brzmiała Tuber 40. Firma Labinprogres TPS powstała w 1974 roku, a ich pierwszym produktem, oferowanym od 1975 roku, był ciągnik jednoosiowy Super Special. Dwa lata później do produkcji wszedł Super Special wyposażony w coś w rodzaju sztywnej tylnej osi z siedziskiem. W 1989 roku firma osiągnęła rekordową produkcję niemal 9 tysięcy sztuk ciągników jednoosiowych.
Lata 90. XX wieku przyniosły firmie problemy związane z wojną w byłej Jugosławii. W efekcie, w 2001 roku, Labinprogres TPS trafił do grupy Cimos, produkującej od lat 70. samochody marki Citroën w Słowenii. Ten mariaż nie trwał długo i w 2013 roku drogi tych firm się rozeszły.
Prototyp jeżdżący traktora Tuber 40 powstał w 2006 roku, a produkcja seryjna rozpoczęła się w 2008 roku. Dwa lata później do oferty wprowadzono model z kabiną. Rok później dołączył Tuber 50, wyposażony w 4-cylindrowy silnik Lombardini o mocy 48 KM i pojemności 2199 cm³. W 2012 roku Tuber stał się najlepiej sprzedającym się ciągnikiem w Chorwacji. Mniej więcej w latach 2014-2015 pojawił się w Polsce w ofercie firmy Bałazy Maszyny Rolnicze z Miechowa. W 2015 roku ceny Tuberów zaczynały się od 60 tysięcy złotych brutto, co stanowiło niezwykle atrakcyjną ofertę w porównaniu do konkurencji.
Na polskim rynku zastosowano nazwę Lombardini Motors. Nie wiadomo, czy była ona konsultowana z włoskim producentem silników, ale z pewnością była bardziej chwytliwa niż skomplikowana nazwa Labinprogres TPS Tuber 40, która niewiele mówiła przeciętnemu nabywcy.
Charakterystyka i osiągi ciągnika Tuber 40
Ciągnik Tuber 40 oferował napęd na cztery koła, co było istotną zaletą. Wyposażony był w prostą mechaniczną skrzynię biegów 8x2 i mógł osiągać prędkość do 40 km/h. Jego parametry techniczne obejmowały:
- Promień skrętu: bardzo dobre 2,8 m
- Tylny podnośnik: udźwig do 580 kg
- Rozstaw osi: 1735 mm
- Szerokość: 1,57 m
Mimo konkurencyjnej ceny, sprzedaż chorwackich ciągników w Polsce nie była masowa, dlatego obecnie trudno znaleźć ogłoszenia z tym modelem. Użytkownicy Tuberów byli z nich raczej zadowoleni, doceniając ich prostotę i jakość wykonania. Ze względu na niewielką szerokość, traktorki te były często wybierane przez sadowników.
Obecna dostępność i perspektywy
Obecnie trudno jest jednoznacznie stwierdzić, czy produkcja Tubera 40 jest nadal kontynuowana. Strona Labinprogres TPS milczy na ten temat, a ostatnie newsy kończą się na 2018 roku. W ofercie grupy Entrada, która wystawia na targach ciągniki jednoosiowe Labinprogres TPS oraz marki Kioti, Tuberów brak. Podobnie sytuacja wygląda w Polsce - firmy importujące produkty z Bałkanów, w tym Bałazy Maszyny Rolnicze, nie oferują już tych ciągników. Najprawdopodobniej produkcja modeli z silnikami spełniającymi normy Stage V okazała się mało opłacalna, co mogło przyczynić się do ich wycofania ze sprzedaży, podobnie jak w przypadku niektórych polskich ciągników marki Kraft.
Historia ciągnika T-40 Sorokan - Radzieckie ciągniki rolnicze #5
Inne przykłady małych ciągników i ich kontekst
Rynek małych ciągników historycznie był dość zróżnicowany, oferując rozwiązania dla różnych potrzeb gospodarstw i specjalistycznych zastosowań. Poniżej przedstawiamy kilka innych modeli, które, podobnie jak Tuber 40, zasługują na uwagę ze względu na swoje cechy i rolę w historii rolnictwa.
Władimirec T25 - radziecka legenda małych gospodarstw
Władimirec T25 to ciągnik produkowany w Związku Radzieckim, a następnie w Rosji, w latach 1972-1995. Charakteryzuje się małymi wymiarami i wagą (zaledwie 2100 kg z kabiną i płynami), co czyni go idealnym do lekkich prac. Mimo to, stopy metali użyte do produkcji ramy zapewniają wysoką wytrzymałość. Rosyjscy inżynierowie zastosowali przednią oś o okrągłym przekroju, umożliwiając zmianę rozstawu i prześwitu kół w trzech położeniach.
Seryjnie T25 nie był wyposażony w instalację pneumatyczną, ale modele eksportowane do Polski często posiadały tę opcję, ułatwiając współpracę z maszynami rolniczymi. Dzięki niedużej wadze i rozmiarom ciągnik cechuje się bardzo dobrym prowadzeniem i zwrotnością, co jest doceniane w małych gospodarstwach. Standardowo wyposażony był w szczelną kabinę, zapewniającą komfort, choć dostępne były również wersje z daszkiem brezentowym (T25A2) i kabiną niepełną (T25A3).
Władimirec T25 napędzany jest silnikiem wysokoprężnym z bezpośrednim wtryskiem paliwa o pojemności 2077 cm³, generującym około 30 KM przy 1800 obr./min. Silnik ten wyróżnia się niskim spalaniem i przystępnymi cenami części zamiennych, co minimalizuje koszty użytkowania i napraw. Dziś dostępność części zamiennych nie stanowi już problemu, co pozwala na szybkie usuwanie ewentualnych awarii.
Traktory TZ4K i MT8 - przegubowe maszyny
Czeskie lub słowackie małe ciągniki takie jak TZ4K, T4K czy MT8 są kolejnymi przykładami kompaktowych maszyn, które cieszyły się popularnością, zwłaszcza w małych gospodarstwach, sadach i ogrodach. Modele TZ4K charakteryzują się przegubową konstrukcją, co zapewnia im doskonałą zwrotność. Często wyposażone są w 2-cylindrowe silniki Slavia i są znane z łatwego rozruchu nawet w niskich temperaturach. Na rynku wtórnym często pojawiają się ogłoszenia o ich sprzedaży, a także o możliwości montażu nowych silników diesla Euro5, np. typu Yanmar, do modeli Rába15 i TZ4K/T4K, co świadczy o ich długowieczności i adaptacyjności.
Traktor TV-521 - kompaktowa wszechstronność
Innym przykładem małego traktora jest TV-521, który wyróżnia się wyjątkową zwrotnością i niewielkimi gabarytami (szerokość od 102 cm, z możliwością zwężenia nawet do 0,7 m). Stały napęd 4x4 i moc ponad 20 KM sprawiają, że jest to maszyna trudna do zdławienia. Konstrukcja jednak bywa wyzwaniem - wąski traktorek może powodować dyskomfort podczas jazdy w przechyle bocznym. Wałek PTO obraca się w drugą stronę i jest zależny od prędkości reduktora jazdy, a jego nietypowa końcówka wymaga specjalnej przejściówki. Montaż oryginalnych narzędzi (pług, kosiarka, glebogryzarka) jest dość wymagający, choć możliwe jest dorobienie udogodnień. Podnośnik ma udźwig ponad 300 kg, co jest znaczące jak na jego gabaryty. Silnik jest trwały, prosty i ekonomiczny, choć oryginalny alternator wbudowany w koło zamachowe bywał słaby. Skrzynia biegów jest solidna, choć intensywne użytkowanie z włączoną blokadą mostu może prowadzić do awarii półosi.
Muzeum "Traktor Story" - historia rolnictwa na Istrii
W miejscowości Nova Vas na Istrii, nieopodal Jaskini Baredine w Chorwacji, znajduje się muzeum pod gołym niebem - Traktor Story. To interesujące miejsce dla miłośników rolnictwa, prezentujące ekspozycję około 50 traktorów i maszyn rolniczych, a także historię rolnictwa na tych ziemiach. Wśród eksponatów wyróżnia się stary ciągnik Fordson z 1923 roku, będący pierwszym traktorem wyprodukowanym przez Henry'ego Forda. Muzeum przedstawia również silnik wysokoprężny Satima, produkowany w Trieście, który na początku ubiegłego stulecia służył do uruchomienia młyna w Poreču. Zwiedzający mogą również zapoznać się z historią uprawy i przetwórstwa tradycyjnych owoców oraz procesem wytwarzania lokalnych produktów.
