Traktorek jednoosiowy Dzik 2 to maszyna, która zyskała popularność w polskich gospodarstwach rolnych i leśnych. Zaprojektowany w 1957 roku, przeszedł szereg modernizacji, aby sprostać rosnącym wymaganiom użytkowników. Od samego początku istnienia traktorki Dzik charakteryzowały się prostotą konstrukcji i wszechstronnością zastosowań.
Historia rozwoju traktorka Dzik
Dzik 1 - początki konstrukcji
Projekt traktorka Dzik opracowano w 1957 roku we Wrocławskim Biurze Konstrukcyjnym Przemysłu Maszynowego Leśnictwa przez inż. Tomasza Pacyńskiego i inż. Stanisława Goriaczko. W ciągu roku seryjnej produkcji wypuszczono na rynek ponad 300 sztuk ciągników „Dzik 1”, wyposażonych w dwusuwowy silnik spalinowy Wytwórni Sprzętu Mechanicznego „Polmo” w Bielsku-Białej, typu S-82 konstrukcji Fryderyka Bluemkego, o mocy około 8 KM. Pojazd zasilany był paliwem w postaci mieszanki benzyny samochodowej i oleju silnikowego w stosunku 1:20.
Modernizacja do wersji Dzik 2
Jeszcze w tym samym roku wstrzymano produkcję tej wersji ciągnika i wkrótce opracowano wersję całkowicie zmodernizowaną, oznaczoną marką „Dzik-2” i wyposażoną w silnik S-261C (8,5 KM). Była to konstrukcja o prostszej i bardziej ekonomicznej budowie względem wcześniejszej, która weszła do produkcji w 1960 roku.
Dzik 21 - dalsze unowocześnienia
Na przełomie lat 60. i 70. wprowadzono na rynek wersję ciągnika „Dzik-21”, wyposażoną w silnik typu 160.03 o mocy 11 KM. Około roku 1980 wyprodukowano ostatnią serię ciągników „Dzik-21”, której produkcją zajęła się Wytwórnia Urządzeń Komunalnych „WUKO” w Stąporkowie. Jednostkę napędową nadal stanowił silnik WSM typ 160. Udogodnieniem była możliwość wyposażenia pojazdu w specjalnie przystosowane narzędzia, napędzane silnikiem tego mikrociągnika (w pierwotnej wersji 22 typy).
Charakterystyka techniczna
Jednocylindrowe silniki ciągnika „Dzik” miały pojemność 350 cm³, chłodzone były powietrzem i miały moc około 8 KM. Maksymalna prędkość pojazdu wynosiła około 14 km/h, a jego masa - 502 kg („Dzik 1” - 400 kg).
Układ kierowniczy i napęd
Ciągnik kierowany był przy pomocy kierownicy teleskopowej typu motocyklowego, dzięki której kierowca siedzący na specjalnym siodełku (zamontowanym do przyczepki lub maszyny) mógł skręcać pojazdem, skręcając całą osią, na której zainstalowany był silnik ciągnika. Ciągnik miał możliwość blokowania obu kół lub jednego (prawego albo lewego). Opony w oryginalnych Dzikach to 700 x 16" lub o profilu rolniczym 6,00-16".
Silniki stosowane w Dzikach
- Silnik S-82: Lekki gaźnikowy, dwusuwowy silnik benzynowy chłodzony powietrzem. Z racji niskiej wagi i prostej budowy miał on szerokie zastosowanie zarówno w przemyśle, jak i rolnictwie, np. do napędu prądnic oraz małych maszyn rolniczych, opryskiwaczy, opylaczy, jak też małych maszyn stacjonarnych.
- Silniki WSM typu S-261 i ich pochodne: Produkty Wytwórni Sprzętu Mechanicznego w Bielsku Białej, miały bardzo wszechstronne zastosowanie.
- Konstrukcja silnika WSM typ 160: Opracowana przez WSM w Bielsku Białej na podstawie doświadczeń zebranych podczas wieloletniej produkcji i eksploatacji silników gaźnikowych typu S-261. Zapłon od iskrownika wbudowanego w obudowę dmuchawy. Silniki te pracowały na mieszance paliwowej z olejem silnikowym CPN, S17, Lux 13 lub Extra 15.
Skrzynia biegów i sprzęgło
Za przeniesienie napędu odpowiadało sprzęgło stożkowe, umieszczone na wałku atakującym, w kąpieli olejowej. Skrzynia biegów od dzika jest uznawana za wytrzymałą, co potwierdza montaż silników diesla od motopompy. Sprzęgło, ze względu na swoją konstrukcję, ma mały skok, co jest normalką. Jeżeli nie wysprzęgla, należy sprawdzić mechanizm pod kątem luzów. W przypadku zużycia tarcz, konieczna jest ich wymiana. W przypadku problemów ze sprzęgłem, użytkownik opisał problem z odległością "L" (około 12 mm) między sprzęgłem a powierzchnią czołową skrzyni biegów.
Modyfikacje i przeróbki traktorka Dzik 2
Silniki zdemontowane z „Dzików” często wykorzystywane były w gospodarstwach rolnych do napędu innych maszyn, dlatego niewiele z tych pojazdów zachowało się do czasów współczesnych w stanie nadającym się do użytku. Jednakże, z racji swojej prostoty i niezawodności, Dzik 2 stał się popularną bazą do różnego rodzaju modyfikacji.
Wymiana silnika benzynowego na diesla
Wielu użytkowników zastanawia się nad wymianą benzynowego silnika w DZIK-u 2 na mały silnik diesla. Przy takiej przeróbce należy uważać przede wszystkim na ciężar nowego silnika, który może wpłynąć na wyważenie traktora. Ważne jest także odpowiednie dobranie mocy silnika, aby nie obciążać skrzyni biegów. Przykładowo, zastosowanie silnika 1.5 diesel Isuzu o mocy 50 KM w miejsce oryginalnego silnika o mocy 14 KM i momencie obrotowym 30-50 Nm, podczas gdy silnik Isuzu ma 100 Nm, może prowadzić do szybkiego zużycia lub uszkodzenia skrzyni, która nie była projektowana do tak dużych obciążeń.
Przystawka do silnika Dzik/Ursus C-308
Zamiast silników samochodowych, bardziej odpowiednie mogą być silniki diesla o mniejszej mocy, np. silniki LOMBARDINI lub Hatz, które oferują odpowiedni balans między mocą a trwałością układu napędowego. Silnik diesla andrychowski od motopompy został z powodzeniem zamontowany w Dzikach, co świadczy o możliwościach takich modyfikacji.
Modyfikacje układu hydraulicznego
Użytkownicy często rozważają montaż pompy hydraulicznej do podnoszenia. Rozważano pompy od wspomagania samochodowego, np. od Poloneza Caro Plus. Pompa od Poloneza powinna dać radę jednej skibie. Ważne jest, aby średnica wałka, na którym ma być wtoczony klin pod pasek, była odpowiednia - nie za mała, aby pasek mógł się ułożyć i nie ślizgał się pod obciążeniem. Zaleca się stosowanie pompy zębatej, która jest bardziej odporna na zanieczyszczenia i pracuje na ciśnieniu powyżej 100 bar, w przeciwieństwie do pomp łopatkowych.
Wzmocnienie układu napędowego
Przy zwiększaniu mocy silnika, należy pamiętać o ograniczeniach układu przeniesienia mocy. Małe koła (16'') mogą nie być w stanie przenieść większej siły na grunt, co skutkuje brakiem przyczepności. Ponadto, oryginalne półosie mogą ulec ukręceniu, co zdarzało się już przy silnikach o mocy 6-10 KM. Wzrost momentu obrotowego i mocy znacząco przyspieszy zużycie sprzęgła i całego układu przeniesienia napędu.
Inne modyfikacje
W dyskusjach pojawiały się również inne pomysły na modyfikacje:
- Dospawany przedni układ jezdny z zawieszeniem i kołami od Wołgi (przednie 15", tylne 16").
- Kolumna kierownicza i drążki skrętne.
- Zmieniony układ zapłonowy z cewką od Fiata 126p zasilaną z akumulatora.
- Montaż hamulców tarczowych, ręcznych lub hydraulicznych, ponieważ fabrycznie Dzik 2 nie posiadał hamulców.
- Modyfikacje układu rozruchu, montaż rozrusznika i alternatora.
- Przeróbki ramy i układu kierowniczego z części innych pojazdów (np. Żuk, Syrena, Maluch, Ursus, VW).