Traktorek ogrodowy typu "Dzik" stanowił popularne i wszechstronne rozwiązanie dla prac ogrodniczych, rolnych oraz leśnych, oferując szerokie spektrum zastosowań. Jego konstrukcja ewoluowała na przestrzeni lat, a dostępność różnorodnego osprzętu pozwalała na adaptację do wielu zadań, stając się uniwersalnym narzędziem na każdą porę roku.
Historia i Ewolucja Ciągników "Dzik"
W latach 50. XX wieku, w związku ze znacznym rozwojem gospodarstw leśnych, zauważono potrzebę dostarczenia odpowiednich maszyn ułatwiających pracę i zwiększających wydajność. Zlecenie opracowania konstrukcji uniwersalnego ciągnika do pracy w terenie leśnym przekazano do Wrocławskiego Biura Konstrukcyjnego Przemysłu Maszynowego Leśnictwa. Projekt traktorka "Dzik" został opracowany w 1957 roku. Autorami pierwotnego projektu byli inżynierowie Tomasz Pacyński i Stanisław Goriaczko.
Początki: "Dzik 1"
Pierwsze modele bazowały na dwusuwowym silniku spalinowym typu S-82 z Wytwórni Sprzętu Mechanicznego "Polmo" w Bielsku-Białej. Był to silnik gaźnikowy, dwusuwowy, chłodzony powietrzem, o pojemności skokowej 343 cm³ i mocy około 8 KM, konstrukcji Fryderyka Bluemkego. Jako paliwo stosowano mieszankę benzyny samochodowej z olejem silnikowym w stosunku 1:20. W ciągu pierwszego roku produkcji seryjnej na rynek trafiło ponad 300 sztuk ciągników "Dzik 1". W lutym 1959 roku, po testach eksploatacyjnych, ciągnik "Dzik" dopuszczono do seryjnej produkcji, a produkcję części rozrzucono po warsztatach w całym kraju.
Modernizacja: "Dzik-2"
Jeszcze w tym samym roku wstrzymano produkcję pierwszej wersji, by wkrótce opracować całkowicie zmodernizowaną wersję, oznaczoną jako "Dzik-2". Ten nowy model otrzymał silnik S-261C o mocy 8,5 KM, który był konstrukcją o prostszej i bardziej ekonomicznej budowie w porównaniu do poprzedniczki. Produkcja "Dzik-2" rozpoczęła się w 1960 roku. Gorzowski Zakład Przemysłu Maszynowego Leśnictwa wprowadził ulepszenia mające na celu usunięcie usterek konstrukcyjnych z "Dzik-1" oraz uproszczenie systemu przełączania biegów i blokad, co miało na celu ułatwienie obsługi ciągnika dla każdego użytkownika bez specjalnych kwalifikacji.
Ostatnie Wersje: "Dzik-21"
Na przełomie lat 60. i 70. wprowadzono na rynek wersję "Dzik-21", która wykorzystywała silnik typu 160.03 o mocy 11 KM. Około roku 1980 wyprodukowano ostatnią serię ciągników "Dzik-21". Tym razem produkcją zajęła się Wytwórnia Urządzeń Komunalnych "WUKO" w Stąporkowie. Jednostką napędową nadal pozostawał silnik WSM typ 160, opracowany na podstawie doświadczeń zebranych podczas wieloletniej produkcji i eksploatacji silników gaźnikowych typu S-261. W tej wersji zamiast oryginalnej, charakterystycznej maski z jednym centralnym reflektorem, zastosowano odpowiednio dopasowaną maskę stosowaną w ciągnikach "Ursus C-330", posiadającą dwa boczne reflektory. To rozwiązanie jednak niekorzystnie wpłynęło na gabaryty ciągnika i łatwość omijania przeszkód, zwłaszcza przy pracy w sadzie. Na tym modelu kończy się historia polskiego ciągnika jednoosiowego "Dzik".
Charakterystyka Techniczna i Budowa
Silniki i Moc
Jednocylindrowe silniki stosowane w ciągnikach "Dzik" miały pojemność około 350 cm³, były chłodzone powietrzem. Silnik S-82 generował moc około 8 KM, S-261C około 8,5 KM, a typ 160.03 - 11 KM. Silniki WSM były lekkimi, gaźnikowymi, dwusuwowymi jednostkami benzynowymi, które znajdowały szerokie zastosowanie nie tylko w ciągnikach, ale i w innych maszynach rolniczych, prądnicach oraz maszynach stacjonarnych.
Skrzynia Biegów i Napęd
Nowością w konstrukcji ciągnika była skrzynka biegów. Miała ona trzy szybkości do przodu (2,6; 4,1 i 14 km/h) oraz jedną wsteczną (3 km/h). Biegi przełączano za pomocą sprzęgieł przesuwanych krzywkami. Koła zębate skrzynki były starannie obrobione metodą wiórkowania i utwardzone przez cyjanowanie. Ciągnik posiadał stożkowy mechanizm różnicowy, umieszczony na wałku atakującym, w kąpieli olejowej, co było kluczowe dla jego uniwersalności. Obroty wałka przekaźnika mocy były regulowane w granicach od 200 do 1000 obr./min, co stwarzało możliwość wykorzystania ciągnika do napędu maszyn stacyjnych.
Wymiary i Masa
- Masa ciągnika "Dzik 1" wynosiła 400 kg.
- Masa ciągnika "Dzik-2" i późniejszych wersji wynosiła 502 kg.
- Maksymalna prędkość pojazdu wynosiła około 14 km/h.
- Koła bieżne ciągnika osadzone były na półosiach ułożyskowanych w korpusie skrzyni biegów i mechanizmu różnicowego.
- Rozstaw kół można było łatwo nastawić na dowolną wielkość w granicach 580 - 950 mm.
- Przy oponach wymiaru 700 x 16" prześwit podwozia (odległość skrzynki biegów od ziemi) wynosił 300 mm.
- Na kołach oraz na zderzaku przednim umiejscawiane były dociążniki, o łącznym ciężarze 100 kg.
Sterowanie i Manewrowanie
Sterowanie pojazdem odbywało się za pomocą kierownicy typu motocyklowego, zamontowanej na teleskopowej kolumnie, która miała możliwość wysuwania i ustawiania w trzech kierunkach. Kierowca, siedząc na specjalnym siodełku (często montowanym do przyczepki lub maszyny), kierował pojazdem poprzez skręcanie całej osi, na której znajdował się silnik. Ciągnik posiadał możliwość zablokowania obu kół lub jednego (prawego lub lewego), co ułatwiało manewrowanie i zwiększało przyczepność w trudnym terenie. Dyferencjał, czyli mechanizm różnicowy, był istotny w ciężkich ciągnikach jednoosiowych, ponieważ rozblokowywał jedno z kół, umożliwiając ciągnikowi łatwiejsze skręcanie bez konieczności siłowania się. Instalacja świetlna ciągnika, jak również sygnał dźwiękowy, zasilane były od prądnico-iskrownika. Zbiornik paliwa o pojemności 12 l. umieszczony był u góry. Rura wydechowa o zmienianym kierunku wydalania spalin umieszczona była z przodu ciągnika.
Zastosowania i Współczesne Rozwiązania
Przeznaczeniem jednoosiowego ciągnika "Dzik" była praca w leśnictwie, sadownictwie oraz gospodarstwach rolnych. W kulturach leśnych pracował on w warunkach dużo cięższych niż ciągnik rolniczy, takich jak zalesione tereny, gdzie poszycie związane jest korzeniami drzew, zapniaczone, porośnięte mchami i roślinnością krzewiastą. Silniki zdemontowane z ciągników "Dzik" bywały często wykorzystywane w gospodarstwach rolnych do napędu innych maszyn. Z tego powodu niewiele tych pojazdów zachowało się do czasów współczesnych w stanie nadającym się do użytku.
Prace Ogrodnicze i Rolnicze
Traktorek "Dzik" był często wykorzystywany do prac wymagających koszenia. W kontekście sadownictwa, gdzie poza chemicznymi metodami zwalczania chwastów dominuje odchwaszczanie mechaniczne, utrzymywanie naturalnego zadarnienia wymaga regularnego koszenia. W takim przypadku niezbędna była kosiarka, która mogłaby współpracować z ciągnikiem "Dzik". Jednym z rozwiązań było zastosowanie specjalnego zaczepu N3 do podłączenia kosiarki listwowej, która cieszyła się popularnością w latach produkcji ciągnika jako jedyny mechaniczny system koszenia.
Kosiarki Bijakowe
Kosiarki listwowe miały jednak swoje wady, takie jak mała wydajność i duża wrażliwość na napotykane przeszkody. W odpowiedzi na te ograniczenia, po rozważeniu różnych idei i dostępności podzespołów, podjęto decyzję o konstrukcji kosiarki bijakowej, zwanej również kosiarko-rozdrabniaczem bijakowym. Konstrukcja taka opierała się na trzech punktach podparcia: z przodu na wózku MWZ-2, a z tyłu na dwóch kołach skrętnych. Głównym elementem kosiarki bijakowej jest poziomy wał nożowy, na którym zamocowane są noże bijakowe, często typu "Y", lekkie i przeznaczone do rozdrabniania trawy. Wał nożowy osadzony był w samonastawnych oprawach łożyskowych (odpowiedniki SKF SY40). Przednia rotacja wału nożowego, działająca w tym samym kierunku co koła ciągnika, miała za zadanie podnosić trawę dla równego ucinania. Zakładane obroty wału mogły wynosić około 3300 obr/min.
Traktorek ciagnik ogrodowy sadowniczy HDM 910 osprzęt: kosiarka bijakowa
Wielofunkcyjność i Osprzęt
Wielofunkcyjność traktorka "Dzik" jest jego kluczowym atutem. Oprócz koszenia, może być on wykorzystywany do grabienia, odśnieżania, a także transportu materiałów dzięki możliwości podłączenia przyczepy. Traktorek "Dzik" z osprzętem staje się uniwersalnym narzędziem na każdą porę roku - od przygotowania gleby wiosną, przez koszenie latem, zbieranie liści jesienią, aż po odśnieżanie zimą.
Przykłady osprzętu:
- Kosiarka listwowa: popularne rozwiązanie w latach produkcji, do regularnego koszenia trawy.
- Kosiarka bijakowa: nowoczesne rozwiązanie do rozdrabniania trawy i zarośli, bardziej odporne na przeszkody.
- Przyczepa: nieoceniona pomoc przy większych pracach, umożliwiająca przewóz narzędzi, ziemi czy kruszywa bez nadwyrężania sił. Ciągnik "Dzik-21" był dostępny z przeznaczonym do współpracy z nim urządzeniem transportowym, rolniczym PM-5, także produkcji "WUKO" w Stąporkowie. Dzięki metalowej konstrukcji, z dołączanymi burtami dodatkowymi, osadzonej na przedłużonej, kompletnej tylnej osi samochodu "Syrena" można nim przewieźć ładunki o masie do 1000 kg.
- Inne maszyny: możliwość napędzania pomp, opryskiwaczy, opylaczy i innych małych maszyn stacjonarnych dzięki wałkowi przekaźnika mocy.
Możliwość dopasowania osprzętu do indywidualnych potrzeb sprawia, że traktorek "Dzik" jest elastycznym rozwiązaniem. Pozwala to na oszczędność miejsca w garażu, ponieważ jeden sprzęt może pełnić wiele zastosowań. Jego kompaktowa konstrukcja umożliwia łatwe manewrowanie nawet w ciasnych przestrzeniach, między grządkami czy drzewami. Jednoosiowa konstrukcja zapewnia niezrównaną zwrotność, a także ułatwia transport i przechowywanie, dzięki czemu taki traktorek zmieści się nawet w niewielkim garażu.
Współczesny traktorek "Dzik", niezależnie czy mowa o odrestaurowanych klasykach czy nowych maszynach czerpiących z jego idei, to profesjonalne rozwiązanie do ogrodu i na działkę, wyróżniające się solidną konstrukcją i wysoką wydajnością. Kompaktowe rozmiary sprawiają, że nadaje się on nawet na mniejsze powierzchnie. Innowacyjna technologia i ergonomiczny design ułatwiają pracę, eliminując potrzebę męczącego koszenia czy przewożenia ciężkich ładunków. Traktorek "Dzik" jest postrzegany jako niezawodny partner, inwestycja na lata, gwarantująca długotrwałe użytkowanie. Wybierając profesjonalny sprzęt, można osiągnąć profesjonalne efekty bez nadmiernego wysiłku.