Ciągniki rolnicze wyposażone są w zaawansowane technologicznie komponenty, które w dużym stopniu warunkują jakość pracy maszyny. Ich obecność wpływa bezpośrednio na jej uciąg, wydajność i funkcjonalność. Niektóre mechanizmy odgrywają szczególnie ważną rolę w ciągnikach, a są nimi m.in. Trzypunktowy Układ Zawieszenia (TUZ) oraz Wał Odbioru Mocy (WOM).
Co to jest Trzypunktowy Układ Zawieszenia (TUZ)?
TUZ to, innymi słowy, Trzypunktowy Układ Zawieszenia. Jest to układ dźwigniowy, który służy do zawieszania oraz mocowania narzędzi rolniczych, umożliwiając bezproblemowe przyczepianie maszyn do traktora. Narzędzia są połączone z ciągnikiem - jak sama nazwa wskazuje - w trzech punktach.
Sterowanie TUZ-em może odbywać się mechanicznie lub automatycznie, a zakres jego manipulacji obejmuje podnoszenie, opuszczanie oraz ruchy boczne. Układ ten jest wyposażony w sterowanie hydrauliczne, dzięki któremu można łatwo kontrolować położenie urządzenia. Można sterować TUZ-em za pomocą rozdzielacza hydraulicznego. Co więcej, może on pracować zarówno z maszynami uprawowymi, pielęgnacyjnymi, jak i siewnymi.
Z powodzeniem można podczepiać do traktora z trzypunktowym układem zawieszenia brony talerzowe, pługi, kosiarki, siewniki, agregaty uprawowe czy nawet zgrabiarki, o ile ciężar podczepianej maszyny nie przekracza maksymalnego udźwigu tegoż zawieszenia.
Funkcje TUZ-a
Trzypunktowy Układ Zawieszenia oferuje szereg funkcji, które znacząco usprawniają pracę w gospodarstwie rolnym:
- Wielofunkcyjność podczas jednego przejazdu: Dzięki TUZ-om możemy wykonać dodatkowy zabieg podczas jednego przejazdu ciągnika, co pozwala zaoszczędzić czas i paliwo.
- Sterowanie położeniem maszyn: TUZ-a można unosić do transportu, jak i opuszczać do pracy, zatrzymując w odpowiednim położeniu maszyny podczepione w danym momencie.
- Funkcja pływająca: Posiada on funkcję pływającą, która służy do kopiowania terenu, co jest kluczowe podczas pracy na nierównych powierzchniach.
- Podczepianie dodatkowego ciężaru (balastu): TUZ umożliwia też podczepianie dodatkowego ciężaru. Ma to pozytywny wpływ na równowagę ciągnika, zwłaszcza gdy jest on obciążony przez narzędzie lub maszynę zamocowaną z tyłu. Jeżeli obciążnik nie jest nam potrzebny, w łatwy sposób powinniśmy go odczepić. Niepotrzebne obciążenie przodu ciągnika może doprowadzić bowiem do nadmiernego zużycia przednich kół i układu kierowniczego.
Za co odpowiada kora czołowa mózgu? (Wyjaśnia profesor Robert Sapolsky)
Budowa Trzypunktowego Układu Zawieszenia
Budowa Trzypunktowego Układu Zawieszenia bazuje na konstrukcji przedniego ramienia zamocowanego do ciągnika oraz łączniku górnym, czyli centralnym, stałym punkcie mocowania. Poniżej niego znajdują się dwa cięgna (prawe i lewe), które podłącza się do siłownika hydraulicznego. Siłownik jest z kolei podłączony do układu hydraulicznego.
Trzypunktowy Układ Zawieszenia może odpowiednio działać dzięki układowi hydraulicznemu. Siłownik dwustronnego działania obecny jest jednak tylko w niektórych TUZ-ach. W przypadku większości rozwiązań za powrót tłoczyska odpowiedzialne są zamontowane urządzenia rolnicze lub ciężar ramion. Wówczas można mówić o siłownikach jednostronnego działania.
W jaki sposób przymocować do ciągnika osprzęt lub maszynę rolniczą? W tym celu należy doczepić zakończenia ramion dolnych, oś zaczepu danej maszyny oraz łącznik górny, do punktów montażowych.
Rodzaje TUZ-ów
Można wyróżnić 4 tylne typy TUZ-ów, które są zależne od mocy ciągnika, w którym się je montuje:
- I kategoria - montuje się je w urządzeniach o mocy do 62 KM.
- II kategoria - umieszcza się je w traktorach o mocy od 62 KM do 120 KM.
- III kategoria - dotyczy traktorów o mocy między 120 a 240 KM.
- IV kategoria - obejmuje ciągniki o mocy między 240 a 450 KM.
Jak wybrać odpowiedni TUZ?
Wybierając odpowiedni TUZ, należy znać model i markę ciągnika, tak aby TUZ był z nimi kompatybilny. Różne marki i modele mogą mieć nieco różne specyfikacje montażowe, dlatego ważne jest, aby wybrać przedni TUZ, który pasuje do konkretnego ciągnika. Należy sprawdzić również, jaka jest moc traktora. Jest to istotne ze względu na obciążenia, jakie przedni TUZ będzie musiał udźwignąć. Upewnij się, że wybrany TUZ jest wystarczająco wytrzymały i dostosowany do mocy ciągnika.
Jeżeli zamierzasz korzystać z ładowacza czołowego, zwróć uwagę na to, aby łatwo można było zdemontować ramiona oraz to, w jaki sposób należy je złożyć, aby nie przeszkadzały sobie z ładowaczem w trakcie pracy. To ważne, ponieważ ramiona mogą wystawać poza ciągnik, co z kolei grozi ich destrukcją.
Akcesoria do TUZ
Jeśli chcesz zwiększyć funkcjonalność Trzypunktowego Układu Zawieszenia, warto go wyposażyć w odpowiednie akcesoria:
- Akumulator ciśnieniowy: Odpowiedzialny jest za niwelowanie drgań powodowanych przez zamocowane na TUZ-ie osprzęty, co dobrze wpływa na żywotność całej konstrukcji.
- Gniazdo elektryczne i szybkozłącza hydrauliczne: Mogą się przydać również takie dodatki, jak gniazdo elektryczne czy szybkozłącza hydrauliczne podwójnego działania.
- Uchwyty do montażu sprężyn odciągających: W przypadku pracy z kosiarkami czołowymi są one konieczne.
- Płyta komunalna: W przypadku zamontowania pługa śnieżnego trzeba będzie nabyć natomiast odpowiednią płytę komunalną.
Przedni WOM jako uzupełnienie przedniego TUZ-a
Aby mieć więcej możliwości użycia przedniego TUZ-a, możemy zamontować przedni Wał Odbioru Mocy (WOM). Zwiększa on elastyczność w podłączaniu różnych narzędzi i maszyn rolniczych, umożliwiając pracę z przodu ciągnika. Przedni WOM ułatwia obsługę maszyn skrętnych, takich jak kosiarki, rozsiewacze, zamiatarki i inne. Dodatkowo, tenże WOM umożliwia szybką reakcję na zmieniające się warunki polowe, co może być istotne przy różnych pracach rolniczych.
Przedni TUZ a Tylny TUZ - Główne Różnice
Istnieją kluczowe różnice między przednim a tylnym Trzypunktowym Układem Zawieszenia:
- Sterowanie: Sterowanie tylnym TUZ-em może odbywać się mechanicznie, za pomocą rozdzielacza i dźwigni sterującej, lub elektronicznie, z wykorzystaniem EHR-u. W przypadku przedniego, rozdzielacz pozwala Ci sterować całością.
- Udźwig: Tylny TUZ ma zazwyczaj 3-4 krotnie większy udźwig od przedniego.
- Budowa: Tylny TUZ składa się również z łącznika centralnego (który stanowi górne podtrzymanie narzędzia pracy), a także dwóch dolnych belek. Pionową stabilność belek zapewniają wieszaki o regulowanej wysokości lub cięgła pionowe. Stabilność poziomą ustanawiają łańcuchy boczne.
Regulacja TUZ - Pozycyjna, Siłowa i Mieszana
W ustawieniu TUZ bardzo ważna jest regulacja pozycyjna i siłowa, które pozwalają na optymalne dostosowanie pracy narzędzi do warunków glebowych i wykonywanych zadań.
Regulacja pozycyjna
Często wykorzystywanym ustawieniem podnośnika jest regulacja pozycyjna. Regulacja jest zalecana do stosowania w narzędziach, gdzie chcemy uzyskać jak największą równomierność głębokości pracy, na przykład z pługiem. To z kolei okazuje się często niemożliwe, choćby ze względu na mozaikowatość gleby w obrębie pola, gdzie po napotkaniu obszaru np. gliny, operator zostaje zmuszony do mniejszego lub większego spłycenia głębokości pracy, ze względu na zwiększone zapotrzebowanie mocy ciągnika. Poza tym, uzyskanie jednakowej głębokości roboczej będzie możliwe tylko wtedy, gdy powierzchnia pola będzie równa. Przykładem może być choćby praca z pługiem.
Regulacja siłowa
Powyższe problemy w dużej mierze niweluje regulacja siłowa. Pod wpływem zwiększonego oporu, na przykład wskutek większego zagłębienia narzędzia lub napotkania twardszej struktury gleby, zwiększa się nacisk na narzędzie. Regulacja czułości działania w panelu EHR jest zazwyczaj przeprowadzana za pomocą dodatkowego pokrętła. Zastosowanie regulacji siłowej będzie więc powodowało automatyczne spłycanie pracy narzędzia, gdy napotka ono przeszkodę czy twardsze frakcje gleby, a następnie powrót do pierwotnej głębokości, kiedy zmniejszy się opór. Ważne jest - przy ciągnikach z czujnikiem ściskania łącznika górnego - ustawienie łącznika jak najbardziej do pozycji poziomej. Regulacja siłowa dobrze sprawdzi się na polach o nierównej powierzchni, ale najlepiej, gdy struktura gleby na całej powierzchni jest podobna.
Regulacja mieszana
Najlepszym sposobem pracy z narzędziami uprawowymi jest ustawienie regulacji mieszanej. Ustawienie zmiany siły lub położenia jest w przypadku układów sterowanych za pomocą EHR regulowane jednym pokrętłem. Położenie wskaźnika pokrętła pomiędzy skrajnymi punktami „miesza” ustawienie siłowe i pozycyjne. Stopień obrotu pokrętła bardziej w jedną lub drugą stronę będzie zwiększał lub zmniejszał czułość układu na zmiany w obciążeniu.
Ograniczenie poślizgu
Niektóre ciągniki mogą być również wyposażone w radar pomiaru prędkości (ciągniki dużej mocy często mają takie wyposażenie w standardzie). W takim przypadku dochodzi jeszcze jedna możliwość regulacji: ograniczenie poślizgu, co pozwala na optymalizację trakcji i wydajności pracy.