Marka Ursus to jedna z najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych polskich firm w sektorze maszyn rolniczych, której historia sięga ponad 120 lat. Od skromnych początków jako fabryka armatur, przez producenta silników spalinowych, aż po kultowe ciągniki rolnicze, Ursus na trwałe wpisał się w krajobraz polskiego rolnictwa.
Początki i rozwój Fabryki Ursus
W 1893 roku w Warszawie Ludwik Rossman, Kazimierz Matecki i Emil Schönfeld, wraz z czterema przedsiębiorcami: Stanisławem Rostkowskim, Aleksandrem Radzikowskim, Karolem Strassburgerem i Ludwikiem Fijałkowskim, założyli firmę o nazwie Towarzystwo Udziałowe Specjalnej Fabryki Armatur. Zainspirowani powieścią „Quo Vadis”, akcjonariusze zmienili nazwę na Ursus, która miała kojarzyć się z mocą i siłą. W 1902 roku podjęto decyzję o rozbudowie zakładu i rozszerzeniu asortymentu o silniki spalinowe.
W 1910 roku, w nowo otwartej fabryce w miejscowości Wola przy ulicy Skierniewickiej 27/29, rozpoczęto produkcję dwusuwowego, jednocylindrowego silnika o mocy 5 KM, wzorowanego na szwedzkim Bolinderze. Do 1913 roku fabryka stała się głównym producentem silników spalinowych w Królestwie Polskim i jedynym ich dostawcą do Cesarstwa Rosji. Do 1914 roku wyprodukowano ogółem 6000 silników różnych typów o mocach od 5 do 450 KM, a ważnym elementem oferty były przewoźne silniki dla rolnictwa - tzw. lokomobile.
Pierwsze polskie ciągniki i ekspansja
W latach 1916-1918, pod kierownictwem polskiego konstruktora prof. Kazimierza Taylora, podjęto próbę skonstruowania pierwszego polskiego ciągnika. Od 1920 roku firmę nazwano Fabryka Silników i Traktorów „Ursus” Sp. Akc. Pierwszy traktor wyprodukowano dwa lata później. Pierwotne plany zakładały produkcję silników spalinowych o mocy 600 KM i traktorów rolniczych, jednak trudności produkcyjno-finansowe i sytuacja polityczna doprowadziły do rozszerzenia programu produkcyjnego o zamówienia dla wojska. Fabryka podjęła się produkcji maszyn do wytłaczania łusek do naboi, podstaw do karabinów maszynowych oraz montażu pocisków.
Od 1920 roku firma działała pod nową nazwą Zakłady Mechaniczne „Ursus” Spółka Akcyjna i rozpoczęła seryjną produkcję pierwszych polskich ciągników rolniczych, nazywanych „ciągówkami”. Ciągówka „Ursus” była wzorowana na amerykańskim ciągniku „Titan” i miała około 25 KM mocy. Do 1927 roku wyprodukowano 100 sztuk ciągówek „Ursus”.
W latach 1923-1927 w podwarszawskiej wsi Czechowice (obecnie dzielnica Ursus) wybudowano Fabrykę Samochodów i Fabrykę Metalurgiczną. W tym okresie zakłady przestawiły się na produkcję ciężarówek i autobusów montowanych na podwoziu o ładowności 1,5 tony. W 1928 roku wyprodukowano 300 sztuk, a w 1929 roku 350 sztuk samochodów. W skład ówczesnego Ursusa wchodziło sześć odrębnych zakładów.
Traktory Ursus po II Wojnie Światowej
Ursus C-45 i jego modernizacje
Rząd w 1946 roku zdecydował o rozpoczęciu w czechowickich fabrykach produkcji ciągników rolniczych. Polscy konstruktorzy pod kierunkiem prof. Edwarda Habicha opracowali, w oparciu o konstrukcję niemieckiego Lanz Buldoga, dokumentację ciągnika Ursus C-45. Model ten posiadał jednocylindrowy dwusuwowy silnik o mocy 45 KM. Pierwszy ciągnik zjechał z taśmy montażowej w 1947 roku, trafiając bezpośrednio na defiladę 1-Majową. W późniejszych latach dokonano modernizacji ciągnika, wprowadzając podnośnik hydrauliczny, benzynowy rozruch, kabinę dla kierowcy oraz dostosowując go do poruszania się po drogach publicznych przez wprowadzenie ogumionych kół jezdnych i lamp bocznych.
Rozwój własnych konstrukcji i współpraca międzynarodowa
Państwowe przedsiębiorstwo pod nazwą Zakłady Mechaniczne „Ursus” powstało w 1948 roku, gdzie konstruktorzy prowadzili prace rozwojowe nad całkowicie polskim ciągnikiem. Od 1955 roku prace rozwojowe prowadzono równolegle w dwóch zespołach, co zaowocowało prototypami ciągników Ursus C-325 oraz Rola 25. Ostatecznie wybrano konstrukcję ciągnika Ursus C-325. Równolegle prowadzono prace nad jednoosiowym ciągnikiem Ursus C-308.
W 1958 roku rozpoczęto seryjną produkcję jednoosiowego ciągnika rolno-ogrodniczego Ursus C-308, w którym zastosowano jednocylindrowy dwusuwowy silnik S261C produkcji WSM w Bielsku Białej. Liczne badania i porównania wykazały, że ciągnik Ursus C-325 był konkurencyjny dla ciągników czechosłowackich, niemieckich i angielskich. Ciągnik ten stał się protoplastą całej rodziny ciągników lekkich. Produkcja ciągnika Ursus C-325 wraz z jego zmodernizowanymi wersjami: C-328 (od 1963 roku), C-330 (od 1967 roku) - popularnie nazywane „trzydziestkami” - oraz C-335 w wersji eksportowej trwała nieprzerwanie przez 34 lata.
W 1961 roku podpisano umowę rządową między Polską a Czechosłowacją, w wyniku której w 1965 roku ZM „Ursus” przyjęły produkcję średniego ciągnika Zetor 4011 o mocy 42 KM pod oznaczeniem Ursus C-4011. Ciągniki te, po wielokrotnych modernizacjach, jako Ursus C-355 (od 1971 roku), a następnie od 1976 roku jako Ursus C-360 (popularnie nazywane „sześćdziesiątkami”) - produkowano do końca 1994 roku.
Rozwój ciągników ciężkich i licencja Massey Ferguson
W 1969 roku ruszyła produkcja ciągnika Ursus C-385 o mocy 76 KM z napędem na tylną oś, który był pierwszym z rodziny ciągników ciężkich. W późniejszych latach, w wyniku modernizacji, powstawały w tej rodzinie nowe modele: Ursus C-385A (od 1975 roku) o mocy 76 KM z napędem na obie osie, Ursus 1201 o mocy 112 KM z napędem na oś tylną, Ursus 1204 o mocy 112 KM z napędem na obie osie oraz Ursus 1604 (od 1978 roku).
W 1971 roku, w wyniku decyzji rządowych, wstrzymano produkcję i dalszy rozwój konstrukcji polskich ciągników „rodziny U”, a dla Ursusa wybrano drogę rozwoju opartą na licencji firmy Massey Ferguson. W Londynie w 1974 roku podpisano polsko-brytyjską umowę o współpracy w zakresie produkcji nowoczesnych ciągników rolniczych, w myśl której ZPC „Ursus” podjęło się produkcji ciągników na licencji Massey-Ferguson. Dla potrzeb realizacji tego projektu powołano nową firmę Massey-Ferguson-Perkins (MFP) - producenta silników.
Lata 1974-1984 były okresem rozbudowy, modernizacji i dostosowywania całego zrzeszenia do wymogów licencyjnych oraz dostosowywania konstrukcji ciągników MF do wymagań i potrzeb polskiego rolnictwa. Zarówno w Ursusie, jak i w zakładach filialnych wybudowano wówczas zupełnie nowe fabryki z nowoczesnym parkiem maszynowym o zdolności produkcyjnej 75 tys. ciągników rocznie.
W 1978 roku, w ramach szkolenia, z części dostarczonych przez licencjodawcę, rozpoczęto montaż ciągnika MF-235 o mocy 38 KM. Wkrótce uruchomiono produkcję krajowych części, a po wprowadzeniu istotnych zmian konstrukcyjnych w zakresie bezpieczeństwa, funkcjonalności i ergonomii, w 1984 roku z taśm montażowych zjechała pierwsza seria ciągników licencyjnych przystosowanych do potrzeb polskiego rynku. Był to model MF-255 o mocy 47 KM. W następnych latach sukcesywnie wprowadzano do produkcji kolejne modele ciągników MF o mocach 38-66 KM, a po wygaśnięciu licencji ciągnik MF255 zmieniono jego nazwę na Ursus 3512.
Równolegle z rozwojem produkcji licencyjnej MF rozwijała się również produkcja ciągników ciężkich. W 1980 roku wznowiono prace nad rodziną ciągników ciężkich nowej generacji. Prace prowadzono przez kilka lat etapami, w wyniku czego powstawały nowe modele ciągników Ursus: 1002, 1004 i 1604 jako wynik modernizacji „A”, a następnie w 1984 roku uruchomiono seryjny montaż modeli Ursus 912, 914, 1012, 1014, 1222, 1224 i 1614 po modernizacji „B”. Ciężkie modele ciągników Ursus: 932, 934, 1032, 1034, 1132, 1134, 1234, 1434 i 1634 rozpoczęto produkować w 1991 roku. Ciągniki te wzbudziły zaufanie rolników, a 912, 914, 1234 i 1634 uznawane były za najlepiej sprzedające się ciągniki ciężkie marki „Ursus”.
"Ursus to jest firma" (1980 r.) /CAŁY FILM/
Kultowe modele Ursus: „Trzydziestka” i „Sześćdziesiątka”
Ursus C-330 - „Trzydziestka”
Ursus C-330, często nazywana „trzydziestką”, to kultowy polski ciągnik rolniczy klasy lekkiej, z napędem na tylną oś. Był produkowany w latach 1967-1987 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, w liczbie ponad 331 000 sztuk. W kwietniu 1967 roku rozpoczęto produkcję seryjną tego modelu. W 1971 roku pojawił się ciągnik Ursus C-335, który był eksportową odmianą ciągnika C-330. Główną różnicą był tylny podnośnik z regulacją automatyczną o nazwie "Agrocontrol", posiadający regulację siłową, pozycyjną i mieszaną. Ponadto C-335 został wyposażony w bardziej komfortowe siedzenie. W lipcu 1986 roku pojawił się nowy model - Ursus C-330M, nazwany potocznie „Emką”. W tym ciągniku wzmocniono łożyskowanie skrzyni biegów i tylnego mostu, starano się również wyeliminować wyskakiwanie biegów oraz przecieki w okolicy bębna hamulcowego i wału kół tylnych.
Ursus C-360 - „Sześćdziesiątka”
Ursus C-360, często nazywana „sześćdziesiątką”, to kultowy polski ciągnik rolniczy klasy średniej, z napędem na tylną oś. Był produkowany w latach 1976-1994 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, w liczbie ponad 280 000 sztuk. W kwietniu 1976 roku rozpoczęto produkcję seryjną tego modelu. Zastąpił on produkowaną od lipca 1975 roku zmodernizowaną wersję modelu C-355 oznaczoną Ursus C-355M, która była pierwszym etapem wprowadzenia do produkcji modelu C-360. W latach 1981-1993 produkowany był URSUS C-360-3P wyposażony w silnik Perkins o mocy 47 KM. Następcą tego modelu był URSUS 4512.
Inne popularne modele ciężkie
- URSUS 1224: Produkowany w latach 1984-2009 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, ciągnik klasy ciężkiej. Wyposażony w 6-cylindrowy silnik DS Martin Z8701.12 o mocy 119 KM. Udźwig tylnego podnośnika wynosił 5500 kg. Waga tego ciągnika bez obciążników to 4970 kg. Następcą tego modelu produkowanym od 1990 roku do 2009 był URSUS 1234.
- URSUS 1614: Produkowany w latach 1984-2009 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, najmocniejszy ciągnik klasy ciężkiej. Wyposażony w 6-cylindrowy silnik DS Martin Z8602.12 Turbo o mocy 155 KM. Udźwig tylnego podnośnika wynosił 5500 kg. Waga tego ciągnika bez obciążników to 5030 kg. Następcą tego modelu produkowanym od 1990 roku do 2009 był URSUS 1634.
- Ursus 3512: Ciągnik klasy średniej z napędem na tylną oś, powstały po wygaśnięciu licencji MF255. Produkowany w latach 1984-2009 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, w liczbie ponad 47 000 sztuk. Wyposażony w 3-cylindrowy silnik Perkins AD3.152 UR o mocy 48 KM. Udźwig tylnego podnośnika wynosił 1318 kg. Waga tego ciągnika bez obciążników to 2170 kg.
Nowy Ursus i wyzwania współczesności
W 1983 roku firma Ursus osiągnęła zdolności produkcyjne na poziomie 50 tys. ciągników rocznie. W 1991 roku nastąpił podział Zrzeszenia, z którego powstały Zakłady Przemysłu Ciągnikowego „Ursus”. W latach 1988-2003 przeprowadzono głęboką restrukturyzację ZPC „Ursus” S.A., w wyniku której w dziewięciu polskich miastach powstało wiele nowych podmiotów gospodarczych - produkcyjnych i usługowych. Wiele z nich upadło, a z tych, które pozostały, utworzono wspólnie z Przedsiębiorstwem Handlu Zagranicznego „Bumar” nowe przedsiębiorstwo o nazwie „Ursus” Sp. z o.o.
2 czerwca 2006 roku otwarto Muzeum Historii Ursusa, a w tym samym roku taśmę produkcyjną opuścił 1,5 milionowy ciągnik. W 2009 roku uruchomiono seryjną produkcję ciągników 3702, 3722, 3724 wyposażonych w silniki Perkins EURO IIIA. W lutym 2010 roku wprowadzono nowy logotyp, a Ursus zaprezentował nową gamę ciągników rolniczych o mocach 50-160 KM.
W 2011 roku Ursus połączył siły z innym rodzimym producentem maszyn dla rolnictwa, spółką POL-MOT Warfama SA. Zarząd spółki zdecydował o przeniesieniu produkcji ciągników do Lublina. W międzyczasie do produkcji wprowadzono prasy zwijające, owijarki i zbieracze bel. Ursus SA jako jedyna spółka z segmentu maszyn i urządzeń dla rolnictwa zadebiutowała w grudniu 2007 roku na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych.
20 czerwca 2011 roku Zarajczyk przejął od ówczesnego właściciela - Bumaru - znak towarowy Ursusa oraz przedsiębiorstwo Ursus sp. z o.o. Produkcja została przeniesiona do Lublina, do dawnej fabryki samochodów ciężarowych. W 2013 roku Ursus rozpoczął współpracę z firmą Metec, rozpoczynając sprzedaż ciągników do Etiopii. Następnie pojawiły się kolejne kontrakty z Afryki, a w Etiopii Ursus posiadał dwie montownie. Ekspansję Ursusa aktywnie napędzał polski rząd.
Rok 2016 był najlepszym w historii nowego Ursusa, spółka wypracowała wówczas 344 mln zł przychodów i 22,9 mln zł zysku netto. W 2012 roku pod skrzydłami Ursusa powstało konsorcjum, które dostarczyło Lublinowi trolejbusy, a następnie rozpoczęło produkcję autobusu elektrycznego. W listopadzie 2016 roku spółka podpisała umowę na dostawę elektryków z warszawskim magistratem, a w październiku 2017 roku chwaliła się zamówieniami na elektryczne autobusy za prawie 180 mln zł na 2018 rok.
"Ursus to jest firma" (1980 r.) /CAŁY FILM/
Problemy i upadłość
2017 rok przyniósł pierwszą od trzech lat stratę Ursusa. Załamały się wpływy z eksportu, piętrzyły się problemy w tanzańskim kontrakcie, a projekt autobusowy generował coraz większe koszty. Dodatkowo sam Ursus tracił rynek na rzecz konkurentów. W lutym 2017 roku spółka otrzymała karę od Komisji Nadzoru Finansowego, a w maju 2017 roku gwałtowne spadki na akcjach wywołała emisja z „opóźnionym zapłonem”. W styczniu 2018 roku akcjami zaczął sypać główny akcjonariusz spółki. Problemy pogłębiały się, a 1 października 2018 roku Ursus poinformował akcjonariuszy o 16 mln zł straty w pierwszym półroczu. W listopadzie 2018 roku Sąd Rejonowy w Lublinie wydał postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego spółki.
Mimo wygrania przetargu na autobusy elektryczne na początku 2019 roku, Ursus Bus wkrótce go stracił i sam musiał wejść w restrukturyzację. Mimo kilku prób spółka wciąż notowała straty. W I kwartale 2021 roku jej skonsolidowane przychody sięgnęły 12 mln zł, podczas gdy strata netto wyniosła 8,2 mln zł. 12 lipca 2021 roku Sąd ogłosił upadłość Ursusa. Wnioski do sądu w sprawie Ursusa składali wierzyciele: Getin Noble Bank S.A. i Powszechna Kasa Oszczędności Banku Polskiego S.A. Na syndyka wyznaczono KGS Restrukturyzacje Sp. z o.o.
Współczesna oferta i sentyment rolników
Wiele gospodarstw rolnych w Polsce nadal posiada traktory marki Ursus, świadcząc o silnym przywiązaniu do marki i jej niezawodności. Modele takie jak „trzydziestka” czy „sześćdziesiątka”, a także te bazujące na licencji Masseya Fergusona, zbudowały u rolników ogromny sentyment. Przekłada się to na dzisiejszy rynek ciągników.
Ursus C-380 był najczęściej wybieranym traktorem w pierwszym półroczu 2017 roku, z 156 zarejestrowanymi egzemplarzami, co stanowiło blisko 3,8% wszystkich nowych traktorów sprzedanych w tym okresie. Moc na poziomie około 80 KM czyni ten model popularnym w segmencie ciągników kompaktowych.
Nowe modele Ursusa w XXI wieku
Ursus, mimo zawirowań, wciąż stara się rozwijać, wprowadzając nowe modele. Przykładowo, w ofercie firmy z Lublina znajdują się modele w przedziale mocy od 80 do 95 KM, takie jak Ursus C-385 i Ursus C-395 Power.
Ursus C-385
Ursus C-385 to wszechstronny traktor, odpowiedni do prac rolniczych, transportowych, komunalnych i pomocniczych. W stosunku do swojego pierwowzoru, zmienił się silnik, skrzynia przekładniowa, tylny i przedni most napędowy. Prędkość maksymalna pozostała bez zmian, jednak Ursus C-385 ma mocniejszy podnośnik - tylny TUZ posiada udźwig do 3600 kg. W maszynie zastosowano dwusekcyjny rozdzielacz (w standardzie), który opcjonalnie może mieć trzy sekcje oraz dodatkowo dwie kolejne z przodu. Ursus C-385 standardowo wyposażony jest w zaczep transportowy etażowy i przedni oraz komplet przednich i tylnych obciążników. Kabina jest ergonomiczna, czterosłupkowa z uchylnym dachem, zapewniająca dobrą kontrolę i bezpieczeństwo pracy. Standardowo C-385 Power wyposażony jest w ogrzewanie, spryskiwacze i wycieraczki (przednie i tylne), a także komplet reflektorów roboczych. Sercem Ursusa C-385 jest czterocylindrowy silnik Perkins 854E-E34TA spełniający normę Stage IIIB, z turbodoładowaniem i chłodnicą powietrza. Uzupełnia go skrzynia Carraro 24x12 z Powershuttle i Power Shift oraz biegami pełzającymi. Sprzęgło jest dwutarczowe suche z niezależnym sterowaniem.
Ursus C-395 Power
Ursus C-395 Power to niemal bliźniaczy model C-385. Większość podstawowych parametrów technicznych jest taka sama, jednak traktor ten ma o 5 KM więcej mocy (przy 2200 obrotach na minutę) i mocniejszy tylny podnośnik w standardzie (do 3600 kg). Większy jest również moment obrotowy, który wynosi 395 Nm przy 1600 obr/min.
Oba modele są dostępne w opcji finansowania fabrycznego Ursusa, a ceny nowych traktorów na portalach ogłoszeniowych, w zależności od wyposażenia, wynoszą od 130 do 140 tys. zł brutto.
Traktorki ogrodowe Ursus
Ursus oferuje również rozwiązania dla pielęgnacji ogrodów, takie jak traktor ogrodowy URSUS UR-TR102-500BS-W. Jest to maszyna doskonała do pracy na dużych przestrzeniach, znacznie skracająca czas potrzebny na pielęgnację trawnika. W standardowym wyposażeniu traktora znajdują się: oryginalne opakowanie z wytrzymałym stelażem, dwa noże tnące, kosz na trawę, akumulator litowo-jonowy, przedni zderzak, zestaw narzędzi obsługowych i instrukcja obsługi w języku polskim.
Traktorek wyposażony jest w wysokiej jakości, wydajny, amerykański silnik marki Briggs&Stratton z serii PowerBuilt o mocy znamionowej 10,3 kW. Silnik ten charakteryzuje się nadzwyczajną trwałością dzięki żeliwnej tulei cylindra, systemowi zabezpieczającemu przed drganiami i nowoczesnej technologii OHV. Energię do uruchomienia traktora dostarcza akumulator litowo-jonowy, który można szybko naładować zewnętrzną ładowarką. Automatyczna przekładnia hydrostatic umożliwia płynny ruch maszyny bez konieczności zmiany biegów, ułatwiając manewrowanie w ciasnych przestrzeniach.
Dzięki centralnej regulacji wysokości, można wygodnie zmienić wysokość koszenia w zakresie 30 - 90 mm. Miękka kierownica zapewnia komfort, a przednie światła pozwalają na pracę po zmroku. Duży, aerodynamicznie ukształtowany kosz siatkowy o pojemności 300 l zapewnia optymalne wypełnienie i łatwe opróżnianie. Szerokość pracy wynosząca 102 cm oraz wąski promień skrętu umożliwiają szybką pracę wśród przeszkód. Traktor posiada karoserię odporną na uderzenia i płowienie, a solidna przednia oś i szerokie opony gwarantują doskonałą stabilność. System mycia obudowy pozwala na proste i szybkie czyszczenie wewnętrznej strony kosiska.
Warto pamiętać, że silnik dostarczonego traktorka nie jest zalany olejem, a zbiornik paliwa benzyną. Przed uruchomieniem należy wlać olej silnikowy oraz paliwo. Pierwsza wymiana oleju powinna nastąpić po 5 godzinach pracy, a każda następna po 20-25 godzinach pracy.
tags: #traktorek #ursus #gospodarczy