Uprawnienia na wózki widłowe: rodzaje, kursy i egzaminy UDT

Praca w magazynie, hurtowniach, zakładach produkcyjnych, portach czy wielkopowierzchniowych sklepach często wymaga posiadania kwalifikacji operatora wózka widłowego. Umiejętność operowania wózkiem jest również przydatna podczas wyjazdów za granicę w poszukiwaniu zatrudnienia, gdyż często bywa niezbędnym warunkiem przyjęcia do pracy. Szkolenie to sposób na zdobycie określonych umiejętności przydatnych nie tylko dla ludzi młodych poszukujących zatrudnienia, ale też sposób na przekwalifikowanie się już doświadczonych pracowników. Operator wózków widłowych to stanowisko pracy poszukiwane wśród pracodawców, będące w stanie zagwarantować stabilną pracę w obrębie jednej firmy lub zdobycie posady w innej firmie. Praca operatora wózka widłowego wymaga dużej dokładności, spokoju i odpowiedzialności. Brak odpowiednich umiejętności operatora może prowadzić do strat finansowych i narażenia osób pracujących w danym miejscu.

Czym jest wózek widłowy?

Wózek widłowy, zwany także wózkiem jezdniowym lub potocznie widlakiem, to kołowy pojazd mechaniczny z napędem silnikowym, przeznaczony do przenoszenia palet, skrzyń oraz innych ładunków. Jest to pojazd wolnobieżny, którego konstrukcja ogranicza prędkość jazdy do 25 km/h, a udźwig do 12500 kg (dla wózków podnośnikowych i unoszących) oraz nośność do 5000 kg (dla wózków naładowanych). Wózki jezdniowe podnośnikowe z napędem silnikowym są jednym z najczęściej stosowanych środków transportu wewnętrznego. Przeznaczone są do przewożenia, podnoszenia i stertowania różnych typów ładunków spaletyzowanych, umieszczanych w pojemnikach lub na paletach. Wózki podnośnikowe mogą być wyposażone w różny osprzęt, jednak najczęściej stosowane są wózki z osprzętem widłowym.

Rodzaje wózków widłowych

W zależności od specyfiki pracy i transportowanych ładunków wykorzystywane są różne rodzaje wózków. Producenci wózków starają się wdrażać ciągle nowe technologie i wypuszczają na rynek nowe, ulepszone serie wózków widłowych, poprawiające komfort pracy, ułatwiające obsługę oraz dające większe poczucie bezpieczeństwa.

Podział ze względu na rodzaj napędu

Zgodnie z polską normą PN-77/M-78100 wyróżniamy następujące rodzaje urządzeń pod względem zastosowanego napędu:

• Wózki widłowe spalinowe: Mogą być napędzane olejem napędowym, benzyną, gazem LPG lub CNG. Napęd ten charakteryzuje się emisją spalin, dlatego też wózki te powinny być używane na otwartych przestrzeniach.
• Wózki widłowe elektryczne/akumulatorowe: Napędzane silnikiem elektrycznym zasilanym z baterii umieszczonej na wózku.
• Inne rodzaje napędu (np. hybrydowe).

Podział ze względu na eksploatację i przeznaczenie

Zgodnie z polską normą PN-77/M-78100, pod względem eksploatacji wyróżnia się:

• Wózki naładowne: Służą wyłącznie do poziomego transportu ładunków na większe odległości w transporcie wewnątrzzakładowym. Wyróżnia się wózki naładowne platformowe i kolebowe.
• Wózki podnośnikowe: Służą do podnoszenia ładunków na znaczne wysokości (powyżej 50 cm), a także do przemieszczania poziomego na nieduże odległości (wewnątrz hal produkcyjnych, magazynów itp.). Stanowią najbardziej urozmaiconą konstrukcyjnie grupę wózków jezdniowych napędzanych. W zakładach produkcyjnych, w rolnictwie, ogrodnictwie i leśnictwie, w magazynach otwartych i zamkniętych, w marketach, w wytwórniach materiałów, w portach, na statkach i w usługach transportowych mogą mieć zastosowanie różnego rodzaju wózki wysokiego podnoszenia i nisko unoszące napędzane mechanicznie. Wyróżnia się wózki jezdniowe podnośnikowe czołowe i boczne.
• Wózki unoszące: Mogą podnosić widły maksymalnie do 30 cm nad ziemię. W zależności od przeznaczenia posiadają napęd elektryczny akumulatorowy lub spalinowy. Wyróżnia się wózki unoszące platformowe, prowadzone i jezdniowe.
• Wózki ciągnikowe: Wykorzystuje się je głównie do ciągnięcia przyczep. Ich główne cechy to małe wymiary, świetna zwrotność i duża siła uciągu. Mogą być jednoosiowe, dwuosiowe lub naczepowe.
• Wózki specjalne: Są to wózki, których konstrukcja została dostosowana do specjalnych, indywidualnych warunków użytkowania. Ich rozwiązania konstrukcyjne mają charakter specjalny. Do tej kategorii należą również wózki widłowe ze zmiennym wysięgiem (zwane też ładowarkami teleskopowymi) oraz wózki widłowe terenowe, wykorzystywane w miejscach trudno dostępnych, o nierównym i grząskim podłożu, posiadające podwozie i koła dostosowane do pracy po nieutwardzonych powierzchniach.

Podział ze względu na rodzaj kierowania

Istotnym podziałem wózków jest też podział według rodzaju kierowania:

• Wózki prowadzone: Kierowca kieruje wózkiem, idąc przed nim lub za nim.
• Wózki podestowe: Kierowca kieruje wózkiem, stojąc na podeście umieszczonym na wózku.
• Wózki z fotelem dla kierowcy: Kierowca kieruje wózkiem, siedząc na fotelu umieszczonym na wózku.
• Wózki zdalnie sterowane: Wózek sterowany jest pośrednio przez operatora będącego poza obszarem pracy wózka.

Uprawnienia do obsługi wózków widłowych (UDT)

Do obsługi wózków widłowych należy posiadać specjalistyczne uprawnienia. Obowiązek ten ciąży na przyszłych operatorach wózków od 2002 roku, od momentu wejścia w życie odpowiedniego rozporządzenia ówczesnego Ministra Gospodarki. Od tego czasu szkolenia na wózki widłowe odbywają się dwojako: są przeprowadzane przez pracodawców lub upoważnione, wykwalifikowane osoby w miejscu pracy, albo w przystosowanych do tego ośrodkach szkoleniowych.

Uprawnienia wewnętrzne a uprawnienia UDT

Podstawową różnicą dotyczącą szkoleń na wózki widłowe organizowanych w firmach przez pracodawców oraz w profesjonalnych ośrodkach szkoleniowych jest zakres uprawnień. Pracodawcy przeprowadzający w swojej firmie szkolenia na wózki widłowe mają możliwość wystawienia imiennych zezwoleń na obsługę tych pojazdów, które obowiązują jednak tylko i wyłącznie na terenie przedsiębiorstwa. Wraz ze zmianą pracy lub zwolnieniem, imienne zezwolenie traci swoją ważność i pracownik nie może korzystać z niego w nowym miejscu pracy.

Na zdobycie uprawnień honorowanych poza jednym miejscem pracy pozwalają natomiast szkolenia na wózki widłowe ukończone w ośrodkach szkoleniowych, poparte pozytywnie zaliczonym egzaminem państwowym przed komisją powołaną przez Urząd Dozoru Technicznego (UDT). Uzyskane zaświadczenie kwalifikacyjne (legitymacja UDT) jest dokumentem potwierdzającym kwalifikacje i jest honorowane w całej Polsce, a także w krajach Unii Europejskiej, Norwegii, Szwajcarii, Kanadzie i USA, zgodnie z „Europejskim Porozumieniem Wolnego Handlu (EFTA)”.

Kategorie uprawnień UDT na wózki jezdniowe podnośnikowe

Aby uzyskać którąkolwiek kategorię uprawnień UDT do obsługi wózków jezdniowych podnośnikowych, należy ukończyć odpowiedni kurs oraz podejść do egzaminu państwowego przed komisją z Urzędu Dozoru Technicznego. Wyróżniamy trzy główne kategorie uprawnień, oznaczane popularnie jako I WJO, II WJO oraz III WJO:

• Kategoria III WJO: Wózki podnośnikowe prowadzone i zdalnie sterowane

  Jest to najniższa kategoria uprawnień UDT. Uprawnia do operowania wózkami jezdniowymi podnośnikowymi prowadzonymi (czyli takimi, gdzie operator nie siedzi w kabinie ani nie stoi na podeście wózka, tylko idzie obok maszyny) oraz zdalnie sterowanymi. W skład tych urządzeń wchodzą wózki naładowne, wózki unoszące, wózki ciągnikowe i podnośnikowe sterowane z poziomu roboczego za pomocą dyszla.

• Kategoria II WJO: Wózki podnośnikowe z wyłączeniem specjalizowanych

  To najpopularniejsza kategoria uprawnień na wózki widłowe. Otrzymując uprawnienia tej kategorii, operator może obsługiwać wszystkie typy wózków jezdniowych podnośnikowych, bez ograniczeń wysokości podnoszenia oraz bez ograniczeń tonażowych, z wyłączeniem wózków specjalizowanych. Posiadanie uprawnień kat. II WJO uprawnia również do obsługi wózków z kategorii III WJO. Obejmuje obsługę wózków, gdzie operator siedzi w kabinie lub stoi na podeście.

• Kategoria I WJO: Wózki podnośnikowe specjalizowane

  Jest to najwyższa kategoria uprawnień UDT, pozwalająca na obsługę wszystkich rodzajów wózków widłowych. Wózki jezdniowe specjalizowane dzielą się na dwie kategorie:

  1. Wózki jezdniowe specjalizowane ze zmiennym wysięgnikiem (ładowarki teleskopowe).
  2. Wózki jezdniowe specjalizowane, które podnoszą ładunek wraz z operatorem do góry (z osobą obsługującą podnoszoną wraz z ładunkiem).

  Kategoria I WJO uprawnia do obsługi wózków z kategorii II WJO i III WJO, a ponadto daje kwalifikacje do obsługi wózków ze zmiennym wysięgiem i/lub z operatorem podnoszonym wraz z ładunkiem.

Kurs na wózki widłowe: przygotowanie do egzaminu UDT

Szkolenie na operatora wózków widłowych to wyjątkowa okazja do zdobycia niezbędnej wiedzy teoretycznej i praktycznych umiejętności, które pozwolą na bezpieczną i efektywną pracę w obszarze obsługi wózków jezdniowych podnośnikowych. Przeciętny, tradycyjny kurs na wózki widłowe składa się z dwóch głównych etapów: zajęć teoretycznych i praktycznych.

Część teoretyczna kursu

Pierwsza część szkolenia skupia się na solidnych podstawach teoretycznych, które są niezbędne do zrozumienia funkcjonowania i budowy wózków jezdniowych podnośnikowych. Zajęcia teoretyczne mogą odbywać się w większych grupach, a ich celem jest umożliwienie zaliczenia egzaminu na wózki widłowe.

Kluczowe elementy teorii:

• Typy wózków jezdniowych podnośnikowych: Szkolenie wprowadza uczestników w różnorodność dostępnych typów wózków, co pozwala zrozumieć, jakie urządzenie sprawdzi się najlepiej w konkretnych warunkach pracy.
• Budowa wózków jezdniowych podnośnikowych: Kursanci zdobywają wiedzę na temat budowy technicznej wózków. Szczegółowe informacje na temat konstrukcji, mechanizmów podnoszących i systemów bezpieczeństwa pozwalają zrozumieć, jak ważna jest odpowiednia eksploatacja sprzętu.
• Obsługa wózków jezdniowych podnośnikowych: Szkolenie obejmuje praktyczne aspekty użytkowania wózków, takie jak wymiana butli LPG. Uczestnicy dowiadują się, jak prawidłowo przygotować pojazd do pracy, jak bezpiecznie przeprowadzać procedury związane z obsługą paliw oraz jak monitorować stan techniczny butli.
• Obowiązki operatora - przed, w trakcie i po pracy: Niezależnie od doświadczenia, każdy operator musi przestrzegać określonych procedur. Kursanci uczą się, jakie zadania należy wykonać przed rozpoczęciem pracy, aby zapewnić sprawne funkcjonowanie wózka oraz minimalizować ryzyko awarii.
• Rodzaje i charakterystyka ładunków: Kluczowym aspektem szkolenia jest zapoznanie z różnymi rodzajami ładunków oraz zasadami ich bezpiecznego transportu.
• Przepisy BHP i dozór techniczny: Szkolenie nie pomija zagadnień związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy. Uczestnicy są szczegółowo informowani o obowiązujących przepisach BHP, co umożliwia im przestrzeganie norm bezpieczeństwa zarówno w codziennej pracy, jak i w sytuacjach awaryjnych.

Część praktyczna kursu

Druga część szkolenia odbywa się na specjalnie przygotowanym placu manewrowym, gdzie teoria łączy się z praktyką. To tutaj uczestnicy mają okazję przetestować zdobytą wiedzę w realnych warunkach. Im więcej godzin ćwiczeń praktycznych w kursie, tym większa możliwość, aby nauczyć się sprawnie poruszać wózkami widłowymi. W trakcie szkolenia kursanci ćwiczą podnoszenie i opuszczanie przedmiotów na widłach wózka oraz płynne manewrowanie między pachołkami.

Kluczowe elementy praktyki:

• Jazda wózkiem widłowym: Uczestnicy uczą się podstawowych technik jazdy, które pozwalają na płynne i bezpieczne przemieszczanie się wózkiem.
• Manewrowanie pojazdem: Umiejętność precyzyjnego manewrowania jest nieodzowna w pracy operatora.
• Przenoszenie ładunków: Praktyczne zajęcia obejmują techniki podnoszenia, przenoszenia i ustawiania ładunków. Operatorzy uczą się, jak właściwie balansować ciężar, aby zapewnić stabilność podczas transportu, a także jak zabezpieczyć ładunek przed przesunięciem lub upadkiem.

Wymagania dla kursantów

Wymagania co do przyszłych kursantów szkolenia z obsługi wózków jezdniowych nie są nadmierne. Najważniejsze jest posiadanie odpowiedniej zdolności do podjęcia pracy operatora wózków widłowych, potwierdzonej przez lekarza. Osoby, które nie spełnią tych wymagań zdrowotnych, nie uzyskają od lekarza informacji o zdolności do podjęcia pracy operatora wózków widłowych, zatem nie będą mogły podejść do egzaminu państwowego. Kurs na wózki widłowe jest odpowiedni dla osób, które są przekonane, że praca jako operator wózka widłowego pasuje do ich umiejętności, zainteresowań i uzdolnień, oraz które myślą o szybkim zdobyciu kwalifikacji i możliwości zarobku bez potrzeby długotrwałej kontynuacji nauki.

Egzamin państwowy UDT

Ukończenie kursu wiąże się z koniecznością zdania egzaminu państwowego na terenie ośrodka szkoleniowego, przed komisją powołaną przez Urząd Dozoru Technicznego. Egzamin UDT na wózki widłowe składa się z dwóch części - teoretycznej i praktycznej.

Część teoretyczna egzaminu

Egzamin teoretyczny przeprowadzany jest w formie testu pisemnego pod nadzorem komisji. Baza pytań egzaminacyjnych składa się z 245 pytań. W celu zdania tej części egzaminu należy udzielić 11 poprawnych odpowiedzi na 15 pytań. Czas trwania egzaminu pisemnego to 30 minut.

Część praktyczna egzaminu

Dla osób, które uzyskają wynik pozytywny z części pisemnej, prowadzona jest część praktyczna egzaminu w zakresie obsługi urządzenia. Odbywa się ona na placu manewrowym również pod nadzorem komisji.

Zazwyczaj czas oczekiwania na egzamin to około 4-6 tygodni od momentu przystąpienia do szkolenia. Terminy te są narzucane przez UDT, a ośrodki szkoleniowe nie mają wpływu na to, na jaki dzień zostanie wyznaczony egzamin.

Ważność i przedłużenie uprawnień

Od 1 czerwca 2019 roku uprawnienia UDT (legitymacje UDT) są przyznawane z określonym terminem ważności, zgodnie z postanowieniami Rozporządzenia Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 21 maja 2019 r. Warto zaznaczyć, że zniesiono wcześniej istniejące kategorie uprawnień, które kandydaci na operatorów musieli wymieniać w swoich wnioskach o potwierdzenie kwalifikacji.

W zależności od rodzaju urządzenia, ważność zezwolenia może wynosić od 5 do 10 lat. Operatorzy wózków widłowych, którzy raz zdobyli uprawnienia na wózki, mogą je przedłużać. Aby móc dalej obsługiwać urządzenie, należy złożyć bezpłatny wniosek o przedłużenie ważności na 3 miesiące przed końcem terminu ważności uprawnień, co spowoduje wydanie nowego zaświadczenia kwalifikacyjnego na kolejny czasookres.

Koszty kursu na wózki widłowe

Ceny kursów na wózki widłowe mogą być dość zróżnicowane i zależeć od wielu czynników. Warto rozeznać się w ofertach rynkowych. Przykładowo, cena samego kursu na wózek widłowy może wynosić od 250 zł, natomiast organizacja i egzamin UDT od 550 zł. Tańszym rozwiązaniem jest wykupienie kursu w wersji hybrydowej, obejmującej e-learning lub szkolenie online oraz zajęcia praktyczne. Często w cenie kursu zawiera się pakiet badań zdrowotnych (w tym psychotesty na wózki widłowe) oraz opłata egzaminacyjna.

tags: #uprawnienia #wozek #widlowy #chybie