W dzisiejszej logistyce, gdzie płynny przepływ materiałów między producentem a klientem jest podstawą prawidłowego funkcjonowania każdego przedsiębiorstwa, terminowość i bezpieczeństwo usługi stanowią zdecydowane priorytety. Kluczowym etapem łańcucha dostaw, w którym transport zewnętrzny przenika się z wewnętrznym, jest załadunek i rozładunek towaru. To właśnie tutaj najdrobniejsze niedopatrzenia mogą skutkować znacznymi opóźnieniami i kosztami.
Optymalizacja procesów załadunku i rozładunku naczep
Procesy transportu wewnętrznego i zewnętrznego, choć zachodzą niezależnie, chwilowo stykają się ze sobą w momencie załadunku i rozładunku naczepy. Przez ten okres część procesów logistycznych zatrzymuje się - towary przywiezione do magazynu nie są jeszcze rozdysponowane, a te gotowe do wysyłki jeszcze nie ruszają w drogę. Każdy przestój na tym etapie to zwiększone ryzyko wystąpienia opóźnień na etapach późniejszych. Aby uniknąć takich sytuacji, konieczne jest odpowiednie zaplanowanie rozładunku i załadunku TIR-a wózkiem widłowym.
Planowanie operacji
Planowanie powinno obejmować dokładną datę i godzinę, precyzyjne miejsce (konkretny dok lub strefa rozładunku/załadunku), orientacyjny czas trwania operacji oraz osoby za nią odpowiedzialne. Ważnym dokumentem zawierającym kluczowe informacje jest umowa o współpracy pomiędzy firmami, w której powinna znaleźć się informacja, która ze stron jest odpowiedzialna za te czynności.
Metody załadunku TIR-a
Załadunek TIR-a może przebiegać na różne sposoby, w zależności od preferencji właściciela przedsiębiorstwa. Najczęściej sprawny załadunek kontenera/naczepy jest możliwy z poziomu podłoża lub ze specjalnych doków. W drugim przypadku elektryczne wózki paletowe mogą wjeżdżać bezpośrednio do naczepy, co nie wymaga podnoszenia palet z towarem, choć wówczas konieczne jest stworzenie specjalnej infrastruktury na terenie obiektu.
Odpowiedzialność za załadunek i rozładunek towarów
Informacje na temat tego, kto powinien zająć się załadunkiem i rozładunkiem pojazdu ciężarowego, zwykle są zawarte w umowach pomiędzy firmami. W zdecydowanej większości przypadków są to pracownicy przedsiębiorstwa, do którego trafia TIR, a kierowca w tym czasie najczęściej nadzoruje czynności. Zdarzają się również przypadki, w których w rozładunku lub załadunku biorą udział pracownicy obu stron, a także te, w których to przewoźnik - w praktyce najczęściej kierowca TIR-a - zajmuje się załadunkiem i rozładunkiem towaru samodzielnie.
Przepisy prawa przewozowego
Zgodnie z zapisami Prawa Przewozowego (art. 43. Czynności ładunkowe, Prawa Przewozowego, Dz.U.2020.0.8 t.j. - Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. - Prawo przewozowe) za umieszczenie i zabezpieczenie ładunku oraz jego prawidłowe rozmieszczenie w naczepie odpowiada nadawca lub odbiorca ładunku. Przywołane przepisy wspominają też o odpowiedzialności za uszkodzenie ładunku w trakcie wykonywania załadunku i rozładunku. Za szkody zwykle odpowiada nadawca i odbiorca ładunku, jednak jeśli przewoźnik również wykonuje operacje związane z tym procesem, odpowiedzialność dotyczy także jego.
Odpowiedzialność za szkody
Za ewentualne szkody, do których dojdzie w czasie ładowania lub rozładowywania naczepy, odpowiada strona odpowiedzialna za te czynności. Należy jednak dodać, że niezależnie od tego, kto ładował towary, to przewoźnik jest odpowiedzialny za ich bezpieczeństwo podczas transportu.
Bezpieczeństwo załadunku i rozładunku TIR-a wózkiem widłowym - przepisy BHP
W każdej branży obowiązują przepisy BHP, które mają za zadanie zapewnić bezpieczeństwo pracownikom. Te procesy mogą realizować jedynie wyszkoleni pracownicy, którzy muszą zapoznać się ze sposobem działania wózka widłowego, a także z jego ograniczeniami. Sprzęt musi być użytkowany zgodnie z przeznaczeniem, a pracodawca powinien zadbać o zaopatrzenie zatrudnionych osób w niezbędne środki ochrony indywidualnej.
Wymagane uprawnienia i środki ostrożności
- Wózkiem widłowym mogą poruszać się jedynie osoby, które mają odpowiednie uprawnienia.
- Dobrym pomysłem jest wydzielenie specjalnej strefy załadunku TIR-a wózkiem widłowym, by osoby postronne nie mogły znaleźć się w miejscu, po którym poruszają się pojazdy.
- Wózki widłowe powinny poruszać się po odpowiednio wyznaczonych trasach, by nie powodować zagrożenia dla pracowników pieszych.
- W trakcie załadunku TIR-a wózkiem widłowym pojazd musi być unieruchomiony (hamulec ręczny ciężarówki lub naczepy, kliny pod kołami). Jeśli silnik nie jest aktualnie potrzebny, należy go wyłączyć, a kluczyki muszą być wyjęte ze stacyjki i znajdować się pod stałym nadzorem.
Przygotowanie pojazdu i towaru do załadunku lub rozładunku
Przed rozpoczęciem załadunku trzeba zadbać o odpowiednie oczyszczenie powierzchni naczepy. W tym miejscu nie mogą znaleźć się żadne śmieci i takie produkty, jak łańcuchy, pojemniki czy przewody.
Zabezpieczenie ładunku
Po załadunku towar musi zostać odpowiednio zabezpieczony - przepisy wskazują, że konieczne jest zastosowanie co najmniej dwóch mocowań. W tym przypadku trzeba wziąć pod uwagę specyfikę produktów i prawo dotyczące transportowania takich ładunków. Inaczej bowiem zabezpiecza się produkty delikatne.
Warunki rozładunku
Rozładunek nie może być wykonywany w sytuacji, gdy mógłby stanowić wyraźne zagrożenie dla pracowników. Wówczas konieczne jest stworzenie bezpiecznych warunków, np. poprzez zmianę miejsca, w którym będą rozładowywane towary. Podobnie jest również w przypadku, gdy towar nie spełnia wymogów pozwalających na jego odpowiednie zabezpieczenie na pace pojazdu.
Rola wózków widłowych w procesie załadunku/rozładunku naczep
Zarówno załadunek, jak i rozładunek towaru przebiega z wykorzystaniem wózka widłowego. Uprawniony do tego operator powinien zadbać o odpowiedni dobór pojazdu - znaczenie będą tutaj miały przede wszystkim: udźwig widlaka, wysokość masztu, a także wysokość podnoszenia.
Wybór odpowiedniego wózka
- Gdy rozładunek TIR-a odbywa się z poziomu doku, zamiast wózka czołowego można zdecydować się na bardziej kompaktowego widlaka z dyszlem, sterowanego ręcznie.
- Do prac na zewnątrz najlepszym wyborem jest wózek spalinowy.
- Jeśli większość operacji magazynowych realizuje się w budynkach, warto wybrać widlaka akumulatorowego - można go bezpiecznie stosować w hali dzięki temu, że nie emituje spalin i jest cichy.
- Nowoczesne elektryczne wózki widłowe pomagają przy prawidłowym załadunku palet na naczepy, ponieważ poruszają się bardzo szybko i manewrują na wąskiej przestrzeni. Niektóre modele sprawnie zmieniają pozycję kół i wykręcają na ciasnych przestrzeniach.
Rozkładanie palet na naczepie
Maksymalizacja przestrzeni załadunkowej to jedno z najważniejszych zadań dla operatora wózka widłowego. Operator powinien opanować i udoskonalać w codziennej praktyce zawodowej rozkładanie palet wózkiem widłowym na naczepie, które rządzi się kilkoma ścisłymi zasadami:
- Większość przedsiębiorstw posługuje się standaryzowanymi paletami, co pozwala przed przyjazdem kierowcy ocenić skalę załadunku i właściwie rozłożyć palety, żeby wózek widłowy płynnie poruszał się w kanale komunikacyjnym.
- Rozkładanie palet wózkiem widłowym na naczepie wymaga precyzyjnego zabezpieczenia przed drganiami i przypadkowym zerwaniem, w tym celu stosuje się odpowiednie pasy ściągające lub wytrzymałe taśmy.
- Poważnym problemem przy załadunku jest kontrolowanie wagi. Przekroczenie pewnych widełek to ryzyko dużych mandatów i wypadku.
- Palety należy rozłożyć równomiernie, aby kolejni pracownicy nie mieli problemów z dostępem do właściwych pozycji.
Specjalistyczne rozwiązania dla transportu wózków widłowych
W niektórych branżach kierowcy sami muszą dokonać rozładunku, a w miejscu wyładunku, na przykład okien, zwykle nie ma innej możliwości niż posłużenie się „widlakiem”. Można jednak takie straty minimalizować, stosując innowacyjne rozwiązania.
Naczepy zintegrowane z kieszeniami na widły
Nowe technologie wykorzystują kieszenie na widły wózka widłowego, zintegrowane z podłogą naczepy. Dzięki specjalnym rozwiązaniom strukturalnym widły chowają się w rynnach, nie wystając ponad poziom podłogi, pozostawiając dodatkową przestrzeń na przewóz towaru. Takie rozwiązanie pozwala z jednej strony optymalizować wykorzystanie miejsca w skrzyni naczepy, z drugiej daje możliwość jazdy zgodnie z miejscowymi przepisami, które nie zezwalają na wydłużenie gabarytów zestawu ciężarowego.
Dostosowanie do specyfikacji wózka
Przede wszystkim trzeba odpowiednio dopasować rozstaw kieszeni do rodzaju przewożonego wózka widłowego. Nie ma możliwości wykonania jednego rozwiązania do wszystkich widlaków, więc system przygotowuje się pod pojazd o konkretnej specyfikacji. Zmiana rozkładu sił przy obecności wózka za tylnym portalem i wewnątrz skrzyni wymusza uwzględnienie w strukturze pojazdu odpowiedniego balastu w przedniej części naczepy.