Ciągniki siodłowe typu Low Deck, znane również jako „Mega”, to specjalistyczne pojazdy charakteryzujące się niską konstrukcją zawieszenia. Rozwiązanie to zostało opracowane specjalnie do użytku z naczepami o obniżonej podłodze, co pozwala na maksymalne wykorzystanie przestrzeni ładunkowej. Są one niezastąpione w transporcie objętościowych, lecz lekkich towarów.
Cechy konstrukcyjne ciągników Low Deck
Niska wysokość siodła i kół
Kluczową cechą ciągników Low Deck jest ich niższa wysokość siodła w porównaniu do standardowych ciągników. Zazwyczaj wynosi ona od 95 cm do 105 cm, choć np. DAF XF z oponami niskoprofilowymi może osiągnąć zaledwie 91 cm. Dla porównania, wysokości siodeł w pojazdach w wersji Standard wahają się od 115 cm do 125 cm. Ciągniki te mają również mniejsze koła, co bezpośrednio wpływa na obniżenie całej konstrukcji.
W związku z mniejszym rozmiarem kół, a co za tym idzie, także tarcz hamulcowych, ciągniki siodłowe Low Deck często wyposażone są w retarder. Ten system zmniejsza obciążenie hamulców, co zwiększa ich trwałość i skuteczność hamowania. Naczepy Low Deck również posiadają mniejsze, choć szersze w stosunku do standardowych, opony.
Zalety i wady konstrukcji Low Deck
Główne zalety ciągników Low Deck to:
- Zwiększona pojemność ładunkowa: Dzięki możliwości współpracy z naczepami o większej przestrzeni ładunkowej, pojazdy te są idealne do przewozu lekkich, ale objętościowych towarów.
- Optymalizacja zużycia paliwa: Lepsza aerodynamika wynikająca z niższej wysokości zestawu może przekładać się na mniejsze spalanie.
Do wad konstrukcji Low Deck zalicza się:
- Mniejsze zbiorniki paliwa: Ograniczona przestrzeń konstrukcyjna często wymusza zastosowanie mniejszych zbiorników.
- Większa podatność na nierówności: Niska konstrukcja sprawia, że są bardziej wrażliwe na nierówności nawierzchni i elementy wystające ponad nią, takie jak krawężniki.
Regulowane zawieszenie pneumatyczne
Aby zminimalizować problem podatności na nierówności, pojazdy te mogą dysponować poduszkami pneumatycznymi, które dają możliwość uniesienia zawieszenia dla przejazdu nad przeszkodami przy małych prędkościach. Regulowane zawieszenie ma za zadanie pomagać głównie podczas manewrowania poza drogami utwardzonymi, na przykład na placach budowy czy w magazynach.
Siodło jako kluczowy element
Ciągnik siodłowy sam w sobie nie ma użytecznej ładowności; staje się użyteczny dopiero po połączeniu z naczepą, uzyskując zestaw o ładowności do 24 ton. Elementem łączącym oba człony jest siodło zamontowane na ciągniku oraz trzpień królewski na naczepie.
Homologacja i bezpieczeństwo
Siodła, jako urządzenia sprzęgające, podlegają homologacji zgodnie z dyrektywą 94/20/EC lub Regulaminem ECE R55-01. Oznacza to, że muszą przejść szereg badań dopuszczających przed wprowadzeniem na rynek. Rolą siodła jest zapewnienie pewnego połączenia ciągnika z naczepą w każdych warunkach eksploatacji. Siodło ma zawsze dwa stopnie zabezpieczenia przed rozpięciem. Należy jednak uważać na sytuacje, gdy dźwignia zabezpieczająca nie cofnie się do końca swojego skoku, co może skutkować odłączeniem naczepy w trakcie jazdy.
Współczynnik „D”
Parametrem siodeł jest współczynnik „D”, który definiuje wytrzymałość sprzęgu siodłowego. Znając nacisk na siodło (nacisk naczepy), masę ciągnika i masę naczepy, można dość łatwo wyliczyć wartość tego współczynnika. W praktyce zawsze powinno się użyć siodła o większym współczynniku „D” niż ten, który wynika z obliczeń.
Rozmiary sworzni królewskich
Rozróżnia się siodła o wielkościach 2” oraz 3,5” (średnica sworznia królewskiego). Większość używanych siodeł to te o wielkości 2”. Siodła o średnicy 3,5” są stosowane w ciągnikach 3-, 4- i 5-osiowych wykorzystywanych do przewozów ponadgabarytowych.
Rodzaje siodeł o mniejszym wymiarze (2”)
Siodła o mniejszym wymiarze (2”) można podzielić na kilka wariantów wykonania:
- Siodła o podwójnej wysokości: Przeznaczone do „low-decków”, czyli ciągników z niską ramą, ciągnących naczepy „mega”. Służą również do zasprzęgania do ciągnika „low-deck” naczepy typu „standard”. Jest to możliwe dzięki pneumatycznemu uniesieniu siodła i jego zablokowaniu na większej wysokości nad ramą, co umożliwia obsługę obu typów naczep jednym ciągnikiem.
- Siodła przesuwne: Występują głównie w Skandynawii i Wielkiej Brytanii. Są zamontowane na płycie podsiodłowej i umożliwiają dosunięcie naczepy do ciągnika, skracając długość zestawu. Przesuwność siodła jest także wykorzystywana do polepszania trakcji (docisk tylnych osi) na śliskiej nawierzchni.
Montaż siodeł
Siodła montowane są do płyty podsiodłowej, która z kolei jest zamocowana na ramie ciągnika. W zależności od wymaganej finalnej wysokości siodła, stosuje się różnego rodzaju kombinacje wysokości płyt podsiodłowych (np. 12, 22, 40, 100 lub 150 mm) i siodeł (150, 185, 225, 250, 300 mm).
Istnieją również siodła montowane bezpośrednio do ramy, bez płyty podsiodłowej. Są to siodła o obniżonej wysokości (140 mm), których regulacja położenia odbywa się przez zmianę podpór siodła. Zaletą takiego rozwiązania jest mała wysokość, jednak wadą jest zmniejszona sztywność. W większości konstrukcji siodło to montowane jest do kątowników przymocowanych do ramy ciągnika.
Siodła 3,5” nie występują w wersjach mocowanych do ramy ani w wersjach o regulowanej wysokości. Ze względu na większe obciążenia są zawsze montowane do ramy ciągnika z wykorzystaniem płyty podsiodłowej. Płyty podsiodłowe w tym przypadku nie różnią się wymiarami od płyt do siodeł 2”, lecz jakością użytych materiałów. Występują również w wersji przesuwnej.
Materiały i obsługa siodeł
Siodła dzieli się także ze względu na materiał wykonania:
- Żeliwne: Odlewane, zazwyczaj mocniejsze i bardziej komfortowe. 90% wszystkich sprzedawanych na świecie sprzęgów JOST wykonanych jest w wersji odlewanej.
- Tłoczone: Blaszane, nieco lżejsze i o prostej konstrukcji.
Sprzęg w siodle obsługiwany jest ręcznie lub za pośrednictwem siłownika pneumatycznego. Siłownik pneumatyczny pozwala na rozpięcie siodła z kabiny ciągnika, a o statusie sprzęgu kierowca informowany jest za pomocą kontrolki. Sprzęg sterowany pneumatycznie wyposażony jest w trzy czujniki: w płycie, w łożu sworznia i w dźwigni, które przekazują sygnał do wskaźnika w kabinie kierowcy.
Instrukcja obsługi i smarowania siodła podnoszonego Fontaine
Smarowanie siodła
Dla prawidłowej pracy siodła niezbędne jest odpowiednie smarowanie, zwłaszcza mechanizmu zamykającego i powierzchni siodła. Siodła są praktycznie zawsze wyposażone w układ smarowania, który doprowadza smar do pracujących elementów. Smarowanie może być realizowane na kilka sposobów:
- Połączenie z centralnym układem smarowania ciągnika.
- Własny układ smarowania z zasobnikiem umieszczonym pod siodłem, zasilany elektrycznie. Zasobnik smaru powinien wystarczyć na około rok pracy i być uzupełniany przy każdym przeglądzie samochodu.
Siodła smarowane ręcznie powinny być smarowane co około 5 tys. przejechanych kilometrów. Przed smarowaniem należy zawsze wyczyścić płytę siodła oraz płytę ślizgową w naczepie.
Marki i prototypy
Najczęściej kojarzone samochody z tego typu konstrukcją są produkowane przez marki takie jak: DAF (np. DAF XF 105), Scania (np. Scania R450), Volvo (np. Volvo FH 4), Renault (np. Renault Gama T 460) oraz Mercedes (np. Mercedes Actros 1845).
Rekordowo niskie siodło należy do prototypu DAF 6×2 Ultra Low Deck, którego siodło jest zaledwie 85 cm nad ziemią. Projekt ten powstał w ramach partnerstwa TelliSys, w którego skład wchodzą: IMA Uniwersytetu RWTH w Aachen, Europejskie Stowarzyszenie Intermodalne, DAF, GEFCO, Goodyear, WECON i WESOB. Dzięki temu osiągnięto o 20% większą przestrzeń ładunkową, choć zestaw z dedykowaną naczepą wygląda dość nietypowo. Istnieją również obawy o jego właściwości jezdne i funkcjonalność, która może być ograniczona praktycznie tylko do dróg dobrej jakości, bez większych pofałdowań i przeszkód.
Regulacje prawne i międzynarodowe przewozy
W różnych krajach przepisy dotyczące maksymalnej wysokości zestawu mogą ograniczać możliwość wykorzystania ciągników Low Deck. Regulacje dotyczące maksymalnej dopuszczalnej wysokości pojazdów różnią się w zależności od kraju. W większości państw europejskich standardowa wysokość zestawu ciężarowego (ciągnik + naczepa) wynosi 4,0 m. Taka norma obowiązuje m.in. w Niemczech, Francji, Polsce, Czechach i Hiszpanii.
Ze względu na swoją specyfikację, ciągniki siodłowe Low Deck często współpracują z naczepami o wysokości wewnętrznej 3,0 m, co w standardowych warunkach prowadzi do zestawu o wysokości przekraczającej 4,0 m. W Niemczech i Holandii zestawy powyżej 4,0 m mogą napotykać ograniczenia na niektórych odcinkach autostrad i wjazdach do miast. We Francji obowiązuje ścisła kontrola wysokości pojazdów, a przekroczenie limitu może skutkować wysokimi mandatami. W niektórych sytuacjach możliwe jest uzyskanie zezwoleń na eksploatację zestawów przekraczających standardową wysokość.
Decyzja o zakupie ciągnika siodłowego Low Deck powinna być dostosowana do specyfiki tras, jakie obsługuje dana firma transportowa. Jeśli przedsiębiorstwo realizuje przewozy międzynarodowe, warto sprawdzić regulacje obowiązujące w docelowych krajach. Wybierając ten rodzaj ciągnika, warto postawić na modele dostosowane do różnych warunków eksploatacji.