Żurawie portowe to potężne i monumentalne dźwignice, które są niezbędnym sprzętem w każdym porcie. Służą nie tylko do wyładunku czy załadunku ogromnych statków, ale i do przenoszenia ciężkiej drobnicy na obszarze portu. Cechuje je bardzo duża wydajność, gdyż mogą wykonywać kilka różnych ruchów jednocześnie, co sprawia, że są nieodłączną częścią nadmorskiego krajobrazu.
Żuraw Gdański: symbol miasta i zabytek techniki
Żuraw w Gdańsku to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta i najstarszy zachowany dźwig portowy w Europie, zbudowany w latach 1442-1444. Znajduje się nad Motławą i był używany do przeładunku towarów oraz stawiania masztów na statkach. Jego konstrukcja łączy funkcje bramy miejskiej i urządzenia dźwigowego, napędzanego siłą mięśni robotników chodzących w wielkich kołach. Dziś Żuraw jest częścią Narodowego Muzeum Morskiego i przypomina o złotych czasach hanzeatyckiego Gdańska.
Lokalizacja i dostępność
Do Żurawia w Gdańsku najłatwiej dojść pieszo, kierując się w stronę Długiego Pobrzeża nad Motławą. Z Głównego Miasta wystarczy przejść ul. Długą w kierunku Zielonej Bramy, skręcić w lewo i kontynuować spacer wzdłuż nabrzeża - charakterystyczna sylwetka Żurawia będzie widoczna już z daleka.
Gruntowna renowacja Żurawia Gdańskiego
Największe czasy świetności gdańskiego Żurawia przypadają na przełom XVI i XVII wieku. W 1945 roku, podczas II wojny światowej, spłonęła cała drewniana konstrukcja, a ceglane mury Żurawia zostały zniszczone w 60%. Po wojnie obiekt został odbudowany, a niedawno przeprowadzona renowacja stanowi największą modernizację zabytku od czasów powojennej rekonstrukcji.
Remont, konserwację i modernizację Gdańskiego Żurawia przeprowadziło Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku przy wsparciu Funduszy Norweskich i EOG. Największą zmianę przeszła drewniana część Żurawia, czyli wyciąg dawnego dźwigu. Wewnątrz wyburzono wszystkie żelbetowe stropy i schody, pochodzące jeszcze z lat 60. XX wieku, a w ich miejscu położono nowe konstrukcje spełniające współczesne warunki techniczne. Odrestaurowano i zabezpieczono drewnianą konstrukcję wyciągu oraz mechanizm dźwigowy, zbudowany z czterech kół deptakowych o średnicach 6 i 6,5 m.
Podczas modernizacji odkryto odlaną z cyny plakietkę miłosną w kształcie turkawki. Pod sylwetką ptaka umieszczona jest szarfa z łacińską inskrypcją „AMOR VINCIT OMNIA” („Miłość zwycięża wszystko”) oraz tzw. kamień wysokiej wody z 1651 roku, który pokazywał, do jakiego poziomu doszła woda w czasie powodzi wiosną 1651 roku.
Gdański Żuraw i Przedzamcze zamku w Malborku to symbole i najbardziej rozpoznawalne zabytki województwa pomorskiego. Po remoncie, konserwacji i modernizacji zostały one ponownie otwarte dla zwiedzających.
Typy i ewolucja współczesnych żurawi portowych
Żurawie portowe możemy podzielić nie tylko ze względu na rodzaj wykonywanej pracy, ale też ze względu na główne parametry robocze, którymi każdy z nich się cechuje. Zobaczyć je można najczęściej w okolicach nabrzeży portowych, gdzie pełnią niezwykle ważną funkcję.
Charakterystyka i parametry
Wybierając typ żurawia portowego do swoich celów, należy zwrócić uwagę przede wszystkim na udźwig, wysokość podnoszenia oraz opuszczania poniżej główki szyny, maksymalny wysięg, prędkości robocze, zdolność do kojarzenia ruchów oraz funkcje półautomatyczne wspomagające pracę operatora, jak na przykład dostarczanie ładunku na stały punkt odbioru. Warunki pracy i ustawienia sprzętowe pozostają już kwestią indywidualną danego nabrzeża portowego, zależną od trybu pracy i przeznaczenia.
Żurawie portowe najczęściej są montowane na portalu szynowym, pod którym przebiega jeden, dwa lub więcej torów kolejowych. Kombinacji podwozia jest naprawdę dużo i wszystko zależne jest od preferencji oraz pracy, jaką żuraw będzie wykonywać.
Rodzaje żurawi i ich wyposażenie
- Żurawie drobnicowe: wyposażone są w zblocze z hakiem, służące do przeładunku pojedynczych, mniejszych ładunków.
- Żurawie do materiałów sypkich: wyposażone są w różnego rodzaju chwytaki, najczęściej 4-linowe o pojemności kilku metrów sześciennych.
Ewolucja i wyparcie
Wraz z procesem konteneryzacji ładunków udział żurawi drobnicowych w przeładunkach portowych jest coraz mniejszy. Następuje wypieranie żurawi drobnicowych przez specjalizowane nabrzeżowe suwnice kontenerowe typu STS. Podobnie dzieje się z żurawiami do przeładunku materiałów sypkich, które zastępowane są przez bardziej wydajne mostowce wyposażone w system przenośników pracujących w sposób ciągły, w systemie zamkniętym, chroniąc środowisko przed zapyleniem.
Specjalne odmiany: żurawie pływające
Ciekawą odmianą żurawia portowego jest także żuraw pływający, który budowany jest albo na specjalnie zabudowanej barce, albo na specjalnym wytrzymałym pontonie. Stosowany jest zazwyczaj w miejscach trudnodostępnych, w których użycie żurawia portowego jest niemożliwe z przyczyn technicznych.
Średniowieczne żurawie portowe w Europie
Dźwigi portowe były niegdyś powszechne w wielu miastach hanzeatyckich, jednak do dziś w Europie zachowały się zaledwie cztery takie konstrukcje wywodzące się ze średniowiecza. Gdański Żuraw jest pod tym względem wyjątkowy.
Żurawie w innych miastach
- Toruń: portowy dźwig do przeładunku towarów znajdował się także w Toruniu, na dawnym nabrzeżu Wisły. Był to duży, 4-kondygnacyjny budynek o konstrukcji szkieletowej z kołem deptakowym. Istniał przynajmniej przed 1631 rokiem, był kilkakrotnie niszczony i odbudowywany, ostatni raz gruntownie zmodernizowany w 1720 roku.
- Lubeka, Hamburg, Brema: Lubeka, "głowa Hanzy", w ogóle takiego dźwigu nie miała. Średniowieczne dźwigi portowe, czynne niegdyś w Hamburgu i Bremie, od dawna nie istnieją.
- Rostock: żuraw, ustawiony w 1780 roku na miejscu poprzednika (być może średniowiecznego), rozebrano w 1885 roku. Dopiero od niedawna stoi na nabrzeżu jego kopia.
- Stade: żuraw, jakim chlubi się miasto, jest zbudowaną w 1977 roku rekonstrukcją starszego, pochodzącego z 1337 roku, który zawalił się w 1898 roku i został rozebrany.
- Lüneburg: dzisiejszy następca słynnego żurawia z 1330 roku powstał w obecnym kształcie w roku 1797.
- Szczecin, Ryga: w Szczecinie na Łasztowni co najmniej od 1570 roku stał żuraw, który nie dotrwał nawet do XIX wieku. Podobnie było w Rydze.
tags: #zuraw #portowy #na #zaproszeniu