Brony talerzowe to nieodłączne narzędzie w wielu technologiach bezorkowej uprawy gleby. Obecnie są podstawową maszyną wykorzystywaną w gospodarstwie podczas uprawy pożniwnej oraz przedsiewnej. Są kluczowym narzędziem w wielu technologiach uprawy bezorkowej, pozwalając na płytkie zerwanie ścierniska, a także na przygotowanie pola do siewu. Podczas zrywania ścierniska można na bronie zamontować również siewnik do międzyplonów. Brona talerzowa jest również skuteczna podczas mieszania nawozów organicznych z glebą. Narzędzia te są równie wszechstronne w tradycyjnej uprawie płużnej.
Talerze są indywidualnie zabezpieczone przed uszkodzeniami za pomocą elementów gumowych, sprężyn płaskich oraz śrubowych. Obecnie na rynku można znaleźć brony talerzowe o szerokości roboczej wynoszącej od 1 m do nawet 18 m. Standardowo maszyna ta wyposażona jest w wał, który podczas regulacji jego położenia ustala głębokość, z jaką pracują talerze. Ponadto wał wyrównuje powierzchnię pola i kruszy większe grudy gleby.
W zależności od potrzeb i zastosowania można zakupić bronę talerzową, która nie tylko sprawdzi się podczas uprawy pożniwnej, ale także będzie idealnym połączeniem z siewnikiem, tworząc zestaw do jednoczesnej uprawy i siewu. To dość popularne rozwiązanie, lecz wtedy brona talerzowa wyposażona jest w hydraulicznie regulowany układ zawieszenia, do którego można przyłączyć siewnik rzędowy.
Na rynku można znaleźć wiele rozwiązań różnych producentów. Brony talerzowe charakteryzują się stosunkowo niskim zapotrzebowaniem na moc, są odporne na zapychanie, nawet w warunkach dużej ilości resztek pożniwnych, a dodatkowo efektywnie mieszają glebę. Najpowszechniejszym sposobem amortyzacji talerzy w bronach kompaktowych są zastosowane amortyzatory gumowe.

Ursus C-330: charakterystyka i możliwości pracy z broną talerzową
Model Ursus C-330, znany także jako „30-stka” bądź „Ciapek”, był produkowany w latach 60-80-tych i jest kolejną modyfikacją ciągnika C-325. To dobry, uniwersalny ciągnik o niewielkich rozmiarach, przeznaczony do wykonywania prostych prac polowych, a także do zastosowań w transporcie gospodarczym.
Dane techniczne Ursusa C-330
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Długość | 3080 mm |
| Szerokość | 1590 mm |
| Prześwit | 400 mm |
| Maksymalny ciężar maszyny | 2000 kg |
| Waga bez obciążników | 1495 kg |
| Rozstaw osi | 1820 mm |
| Dopuszczalny ciężar cieczy w tylnych oponach | 600 kg (2 x 300 kg) |
| Silnik | 2-cylindrowy |
| Pojemność silnika | 1960 cm3 |
| Moc znamionowa | 30 KM |
| Prędkość obrotowa | 2200 obr/min |
| Jednostkowe zużycie paliwa | ok. 195 g/KWh |
| Maksymalny moment obrotowy | 73,38 Nm |
| Skrzynia biegów | 3-biegowa mechaniczna + reduktor, 6/2 biegów (przód/tył) |
| Sprzęgło | Suche tarczowe dwustopniowe |
| WOM | Zależny lub niezależny 550, moc na WOM 27,5 KM |
| Układ zawieszenia | Trzypunktowy dźwigniowy II kategorii |
| Maksymalna siła uciągu | 1600 kg |
| Zbiornik paliwa | 35 l |
| Układ chłodzenia | 10 l |
| Znamionowe napięcie instalacji elektrycznej | 12 V |
Współpraca Ursusa C-330 z broną talerzową
Wielu rolników zastanawia się, czy Ursus C-330 poradzi sobie z broną talerzową. Do 330 to dobrej talerzówki nie znajdzie (takiej, żeby pasowała), chyba żeby taką 1,8 m i parę talerzy odjąć, to może by coś z tego było. Zależy, co chcesz nią robić.
C-330 uciągnie spokojnie bronę talerzową z 16 talerzami, nie większą. Jednak talerzówka sporo waży i to będzie obciążenie dla podnośnika, jak i dla całego ciągnika. Mocniejsza pompa nie zmieni faktu, że C330 nie jest stworzony do pracy z talerzówką. Ciągnik sam w sobie ma co robić, ciągnąc ją, a z podnoszeniem ma ciężko. C330 to ciągnik idealny do bronek, opryskiwacza, rozsiewacza czy obsypnika, a do ciężkich maszyn niestety brakuje mu trochę mocy.
Jeśli chodzi o likwidację ścierniska, to z dociążoną broną 1,6 m nie pójdzie. Jeden z użytkowników używa ciągnika do podorywki talerzówką 16-talerzową (około 1,8 m) i "Ciapek" daje radę, choć 4. bieg jest trochę za wolny. Dziadek jednego z rozmówców miał talerzówkę przez około 3 lata, ale na jego ciężkiej ziemi i górkach nie rozwijała potrzebnej prędkości, dlatego zamienił ją na glebogryzarkę.
W przypadku talerzowania, prędkość jest istotna, ale zbyt duża prędkość może powodować narzucanie ziemi na bok i tworzenie garbów. Brona talerzowa jest lepsza od podorywki, ponieważ resztki lepiej się rozkładają, spala się mniej paliwa i praca jest szybsza. Jeśli masz górki, "Ciapek" będzie miał lżej z mniejszą broną (np. 1,6 m).
Alternatywy i porównania
Brona talerzowa kontra pług i glebogryzarka
Jeśli chcesz zastąpić podorywkę talerzówką, warto rozważyć pozostałe opcje. Nie ma co porównywać talerzówki do glebogryzarki, bo to dwie zupełnie różne maszyny służące do czego innego. Glebogryzarką pracuje się bardzo powoli, nie zerwiesz nią ścierniska po zbożu. Jeśli masz zwięzłe ziemie, to nie pójdzie, a jeśli na polu jest dużo ziela lub kamieni, to też robota jest słaba.
Brona talerzowa jest generalnie lepsza od podorywki, ponieważ resztki lepiej się rozkładają, zużywa się dużo mniej paliwa i praca jest znacznie szybsza.
Mocniejsze ciągniki a brona talerzowa
Ursus C-360 jeździł z broną 2,7 m (jakąś czeską). Na glinie używał 5. biegu polowego lub 2. szosowego i była dociążona dwoma krawężnikami. Zetor 5211 ma dużo więcej mocy niż C-330 i spokojnie mógłby pracować nawet z talerzówką 2,1 m (20 talerzową). Odważniejsi czepiają do niego nawet 2,4 m, ale to też jest katowanie. Zetor z talerzówką 16-talerzową będzie pracował bardzo wydajnie, marnując sporo mocy. Dla wielu najlepszym rozwiązaniem byłoby kupienie talerzówki 2,1 m i ciąganie jej Zetorem, ponieważ C-330 nie wykona takich prac idealnie.
Renowacja i modernizacja narzędzi roboczych
Niektórzy użytkownicy zastanawiają się nad przeróbką lub założeniem innych przyrządów roboczych do swoich maszyn. Chodzi o to, że można po prostu odkręcić skrzydełka, jednak gleba będzie niszczyła podstawę grządzieli. Można dobrać węższe odkładniczki oraz dzioby od innych maszyn. Pytanie, czy ma to sens do głębszej uprawy, czy musi być sierpowata słupica.
Oglądając Lemkena Karat, widać, że on też ma grządziel pod kątem prostym. Niektórzy chcieli zmienić grządziele od Mandam Spec HD. Grubość pasuje, jednak rozstaw otworów i typ mocowania już nie. Wielu użytkowników nie chce kupować nowej maszyny, ponieważ obecną ma od nowości i jest z niej zadowolony.
Przegląd bron talerzowych dostępnych na rynku
Oferta polskich producentów maszyn pod kątem bron talerzowych jest bardzo bogata.
Agro-Masz
Firma Agro-Masz posiada w swoim portfolio agregat talerzowy AT, który jest dostępny w 5 wersjach o szerokościach roboczych wynoszących odpowiednio: 2,5; 2,7; 3,0; 3,5 i 4,0 m. W zależności od wielkości maszyny zmienia się liczba talerzy - najmniejsza brona talerzowa ma ich 20, a największa - 32. Narzędzie używa dwóch rzędów talerzy, których średnica może wynosić 510 lub 560 mm. Brona talerzowa może współpracować z siewnikiem rzędowym dzięki zastosowaniu hydraulicznego wydźwigu, potocznie nazywanego hydropakiem. Taka opcja pozwala na użytkowanie maszyny podczas uprawy ścierniska i przygotowania pola pod siew zbóż. Producent jako wyposażenie obowiązkowe proponuje wiele wałów, z których można wybrać odpowiedni na warunki panujące na polach, na których będzie pracowała maszyna. Do wyboru są m.in. wały rurowe, pierścieniowe, gumowe czy daszkowe.
Mandam
Gliwicki producent Mandam oferuje trzy rodziny kompaktowych bron talerzowych, które różnią się systemem amortyzacji talerzy.
- Brona talerzowa TAL-C: Jest przeznaczona do uprawy pożniwnej jako agregat doprawiający przed siewem. Zastosowanie amortyzowanych sprężynowo zespołów roboczych, w oparciu o resor 100×13, sprawia, że model doskonale sprawdza się na zakamienionych glebach. Elementami roboczymi są talerze zębate o średnicy ø 560 mm w dwóch przesuniętych rzędach, osadzone na łożyskach bezobsługowych, co pozwala na optymalne nachylenie talerza do kierunku jazdy i podłoża. Umożliwia to dokładne podcięcie, równomierne wymieszanie i rozdrobnienie resztek. Brony zostały zaprojektowane tak, by umożliwić swobodny dobór maszyny do ciągnika, a także by móc je wyposażyć w opcjonalne dodatki, zgodnie z indywidualnymi potrzebami. Model ten jest dostępny również w wersji półzawieszanej TAL-K z podwoziem transportowym umieszczonym między drugim rzędem talerzy a wałem.
- Brona talerzowa GAL-C: Zastosowano w niej gumowe zabezpieczenia na bezobsługowych piastach, co zapewnia skuteczne cięcie resztek pożniwnych za pomocą uzębionych, agresywnych talerzy. Ta maszyna również jest dostępna w wersji z podwoziem transportowym.
- Brony SAL: Uzupełniają ofertę, wykorzystując sprężyny śrubowe do zabezpieczania talerzy.
Bomet
Brony talerzowe kompaktowe Bomet Perseus to maszyny uniwersalne o szerokości roboczej od 1,3 m do 3,3 m. Głównym elementem brony Perseus jest rama nośna, do której mocowane są dwie równoległe nośnice wyposażone w talerze uzębione o średnicy 510 mm z kątem natarcia 15° oraz wał doprawiający. Sekcja talerzowa standardowo wyposażona jest w piastę bezobsługową. Rozstaw talerzy w rzędzie wynosi 25 cm. Po obu stronach brony znajdują się ekrany boczne ograniczające wyrzut gleby poza pas roboczy. Głębokość robocza wynosi od 6 cm do 16 cm i jest ustalana poprzez pozycjonowanie wału doprawiającego.
Bednar
Firma Bednar oferuje brony talerzowe z serii ATLAS, których budowa przystosowana jest do przerobu dużych ilości resztek pożniwnych i materii organicznej. Talerze o dużej średnicy oraz wysoka przepustowość umożliwiają uprawę gleby nawet na głębokości wynoszącej 16 cm. Odległość między przednim i tylnym rzędem sekcji talerzy wynosi 120 cm, a odległość talerzy od tylnej osi wału to 120 cm. Prześwit ramy wynosi około 70 cm, co zapewnia bezproblemową przepustowość.
Kuhn
Kolejnym producentem posiadającym w swojej ofercie szerokie brony talerzowe jest KUHN. Największy model OPTIMER XL 12500 używa 100 talerzy uprawowych, które zamontowane są na ramie o szerokości 12,5 m. Do tak szerokiej brony talerzowej potrzeba ciągnika rolniczego, którego moc może wynosić minimalnie 360 KM. Maszyna może pracować na głębokości roboczej od 5 do 15 cm.
Agro Tom
Agro Tom to polski producent również oferujący bronę talerzową. Jej szerokość robocza może wynosić 10 m lub 12 m. Brona talerzowa charakteryzuje się własnym układem jezdnym, który składany jest hydraulicznie, dzięki czemu jej szerokość nie przekracza 3 m.
Väderstad
Firma Väderstad ma w swojej ofercie bronę talerzową o nazwie Carrier, która idealnie nadaje się do płytkiej uprawy. Specjalnie zaprojektowane talerze CrossCutter Discs mogą być łatwo zamontowane na standardowych agregatach Väderstad Carrier o różnych szerokościach, obejmujących zakres 3-12,25 m. Te innowacyjne talerze znakomicie sprawdzają się nie tylko na ścierniskach po zbiorze rzepaku i innych zbóż, ale również podczas rozdrabniania roślin okrywowych.
