Budowa i zasada działania kombajnu zbożowego

Kombajn zbożowy to jedna z najważniejszych maszyn rolniczych, której głównym celem jest zbieranie zbóż oraz roślin okopowych z rozległych obszarów uprawnych. Znacznie ułatwia i przyspiesza prace polowe, eliminując konieczność ręcznego ścinania kłosów przy użyciu sierpa lub młota. Jest maszyną o znacznych rozmiarach, której długość może wynosić nawet do kilkunastu metrów.

Uznawany jest za maszynę jednoetapową, ponieważ wykonuje te same zadania, które wymagałyby użycia kilku różnych urządzeń. Umożliwia równoczesne koszenie i młócenie zboża, stanowiąc rewelacyjną alternatywę dla kosiarki i młocarni. Dzięki kombajnowi rolnicy otrzymują gotowe, wyczyszczone z wszelkich zanieczyszczeń ziarna z rosnących zbóż. Wykorzystanie tej maszyny obniża koszty produkcji, skraca czas poświęcany na zbiory i oszczędza siły rolników, którzy nie muszą już pracować manualnie.

Ogólna budowa i przeznaczenie kombajnu zbożowego

Kombajn zbożowy to maszyna niezbędna w nowoczesnym rolnictwie. Choć rzadko są one w posiadaniu każdego rolnika, wykonują niezmiernie ważną pracę podczas żniw. Ich zadaniem jest koszenie, młócenie, przetrząsanie, przesiewanie i transport zboża, a wszystkie te procesy wykonywane są jednocześnie. Największe kombajny zbożowe mogą mieć długość nawet kilkunastu metrów, co czyni je jednymi z największych maszyn rolniczych. Ich przeznaczeniem i sposobem użytkowania jest zbieranie zboża z pól uprawnych oraz jego wstępna obróbka. Kombajny są więc w stanie jednocześnie kosić zboże oraz je młócić. Wykorzystanie przy zbiorach zbóż kombajnów pozwala znacznie skrócić czas potrzebny na wykonanie tego typu prac i sprawia, że nie jest ona tak bardzo wyczerpująca. Obecnie żaden rolnik, który zajmuje się uprawą zbóż, nie wyobraża sobie pracy przy ich zbiorze bez skorzystania z kombajnów.

Kluczowe zespoły robocze kombajnu

Budowa kombajnów zbożowych jest złożona, a poszczególne zespoły pełnią ściśle określone funkcje, współpracując ze sobą w celu efektywnego zbioru ziarna.

Zespół żniwny (heder)

W przedniej części kombajnu zbożowego znajduje się zespół żniwny, często nazywany hederem. Jest to element, który choć nie widać go gołym okiem w całości, odgrywa bardzo ważną rolę. Jego głównym zadaniem jest ścinanie zboża i transportowanie go do wnętrza maszyny, gdzie trafia do kolejnych podzespołów.

• Nagarniacz (motowidła): Element zlokalizowany z przodu kombajnu, ma formę obrotowego walca z metalowych prętów. Jest przeznaczony do prawidłowego ułożenia zboża i „zgarnięcia” go w celu właściwego ścięcia łodyg. Ma za zadanie pochylanie łanów zboża w kierunku maszyny.
• Kosa (zespół tnący): Zbudowana jest z dwóch szyn zakończonych ostrymi zębami, które poruszają się w szybkim tempie. Odpowiada za ścinanie łodyg zbóż. Ostrza te znajdują się pomiędzy elementami, przypominającymi groty, zwanymi fachowo bagnetami.
• Ślimak: Zbiera skoszone kłosy z całej szerokości hedera, transportując je do centralnej części, gdzie znajduje się pierwszy, wewnętrzny element kombajnu.
• Podajnik ślimakowo-palcowy i podajnik taśmowy: Przenoszą ścięte zboże do wnętrza kombajnu w celu jego młócenia, kierując je do bębna młócącego.

Młocarnia i proces młócenia

Zadaniem młocarni jest przede wszystkim oddzielenie ziarna od kłosów i plew. Proces ten odbywa się za pośrednictwem obrotowego bębna młócącego.

• Bęben młócący: Jest odpowiedzialny za młócenie skoszonego zboża. Jest to zestaw podłużnych, wąskich fragmentów blachy, zwanych cepami, umieszczonych na konstrukcji przypominającej bęben. Cepy uderzają z dużą siłą i prędkością w kłosy, wydobywając z nich ziarno.
• Klepisko: Metalowe sito, zazwyczaj zbudowane na planie półokręgu. Bęben porusza się w jego bezpośredniej bliskości. Zadaniem klepiska jest oddzielanie wymłóconego ziarna od słomy. Jest to obudowa w formie sita, przez które ziarno przedostaje się do kolejnych elementów przesiewających.
• Chwytak kamieni: Wgłębienie zaraz za podajnikiem pochyłym, w którym gromadzą się wszelkie ciężkie przedmioty, kamienie i zanieczyszczenia, zanim zboże trafi do bębna młócącego.

Czyszczenie i transport ziarna

Po oddzieleniu ziarna od kłosów i zanieczyszczeń w młocarni, proces czyszczenia kontynuowany jest przez kolejne zespoły.

• Wytrząsacze (klawisze): Odpowiadają za odzyskanie niewymłóconych ziaren. Oddzielone puste kłosy trafiają przez odrzutnik na wytrząsacze, gdzie zostają oddzielone pozostałe ziarna.
• Podsiewacz: Ruch posuwisty przepycha ziarno dalej.
• Wentylator: Służy do wydmuchiwania lżejszych plew i słomy od ziarna.
• Sita: Ziarno czyszczone jest dokładnie na dwóch lub więcej sitach, które jeszcze dokładniej je oczyszczają.
• Podajniki kłosowe (dolny i górny): Mają za zadanie przenoszenie kłosów z powrotem do młocarni, celem dokładniejszego wydobycia ziaren. System ten stosuje się, aby z największą dokładnością wydobyć najczystsze ziarna.
• Podajnik ziarnowy: Transportuje czyste ziarno wprost do zbiornika.
• Zbiornik ziarna: Ziarno trafia do tego zbiornika po przemłóceniu i oczyszczeniu.

Zarządzanie słomą i inne elementy

Kombajn zbożowy jest w stanie także zająć się pozostałą po zbiorach słomą.

• Sieczkarnia (rozdrabniacz słomy): Tnie nożykami wylatującą słomę, tak by można ją było bez problemu zaorać. Jeśli rolnik nie potrzebuje słomy do zebrania w snopki, może zakupić kombajn z rozdrabniaczem słomy, który zamienia ją w naturalny, organiczny nawóz i rozrzuca za sobą na polu. Możliwe jest również wyłączenie tego elementu z pracy, jeśli chcemy pozostawić słomę na polu i ją zebrać w snopki.
• Silnik diesla: Zespół młócący oraz pozostałe podzespoły kombajnu napędzane są bezpośrednio przez silnik spalinowy, zazwyczaj za pomocą specjalnych pasów. Jest to często silnik wysokoprężny, pracujący podczas dużych upałów na granicy przegrzania.
• Kabina operatora: Zapewnia operatorowi komfortowe warunki pracy. Nowoczesne kabiny są dobrze wyciszone, a duża powierzchnia szyby pozwala na wygodne doglądanie pracy zespołu żniwnego.

Nowoczesne kombajny zbożowe i ich innowacje

Nowoczesne kombajny zbożowe są o wiele bardziej rozwinięte technologicznie niż ich starsi poprzednicy, stanowiąc świetny przykład postępu technologicznego w rolnictwie.

• Automatyczne systemy sterowania: Dzięki nim operator może skoncentrować się na nadzorowaniu pracy maszyny, zamiast na ręcznym sterowaniu poszczególnymi jej elementami. Te innowacyjne systemy umożliwiają automatyczne dostosowywanie intensywności procesu młócenia i prędkości pracy kombajnu.
• Systemy GPS i mapowanie plonów: Przy użyciu GPS kombajn ma szansę dokładnie określić swoje położenie na polu. To umożliwia tworzenie map plonów, które wskazują obszary pola o wyższej i niższej wydajności upraw. Te dane mają ogromne znaczenie podczas planowania przyszłych sezonów upraw.
• Telemetria i zdalny monitoring: Umożliwiają właścicielom i operatorom śledzenie pracy kombajnu na bieżąco, niezależnie od tego, gdzie się znajdują. To pozwala na natychmiastowe reagowanie na ewentualne awarie.
• Systemy czyszczenia: Innowacyjne technologie czyszczenia gwarantują jeszcze lepszą jakość oczyszczonego ziarna.
• Nowoczesne silniki: Zastosowane w niektórych nowoczesnych kombajnach silniki spełniają najnowsze normy emisji spalin.
• Zaawansowany napęd: Elektrohydrauliczny napęd jezdny pozwala zwiększyć prędkość przy przemieszczaniu się na drogach.

Konserwacja i obsługa kombajnu zbożowego

Kluczowe jest wykonywanie regularnych przeglądów maszyny. Jeśli jakieś elementy są uszkodzone lub zużyte, konieczne jest przeprowadzenie napraw lub wymiana komponentów na nowe, sprawne. Proces konserwacji najlepiej przeprowadzić poza sezonem, gdy kombajny nie są używane i nie ciąży na operatorze presja czasu.

Konserwacja zespołu młócącego

Podczas kontroli sprawności podzespołów maszyny należy zwrócić baczną uwagę na stopień zużycia i ewentualne uszkodzenia zespołu młócącego. Elementami, które zużywają się najmocniej są zarówno cepy zamocowane na obrotowym bębnie, jak również powierzchnia klepiska. Dodatkowo, w przypadku przedostania się w ten obszar np. kamienia, może dojść do poważniejszych uszkodzeń, które czasem prowadzą do konieczności remontu całego podzespołu. Stąd tak ważne jest, by znajdujący się tuż przed młocarnią chwytak kamieni był zawsze sprawny i czysty.

• Ocena stanu cepów: Nowe cepy powinny mieć zęby od 8 do 10 mm wysokości. Stare mogą pracować do momentu, gdy ich wysokość nie spadnie poniżej 4 do 5 mm. Im większa szczelina, tym gorsza jakość omłotu, co zmniejsza sprawność całej maszyny.
• Ocena stanu klepiska: Podobny efekt wywołuje także zużycie klepiska, zwłaszcza wygięcie lub przerwanie powierzchni prętów i drutów tworzących sito.
• Wymiana cepów: Chcąc wymienić zużyte lub uszkodzone cepy, zawsze należy robić to parami, instalując nowe elementy na przeciwległych krańcach bębna. Dzięki temu bęben nie straci swojego wyważenia. Można to sprawdzić samodzielnie poprzez zdjęcie pasów napędowych i ręczne obracanie młocarnią, sprawdzając, czy zawsze zatrzyma się w tym samym położeniu. Jeżeli tak jest, na przeciwległym końcu dodaje się obciążniki w postaci np. większej ilości podkładek pod śruby.
• Łożyska: Nie można zapomnieć o łożyskach, które nie mogą wydawać niepokojących dźwięków w czasie obrotu bębna. Nie powinny się blokować ani mieć nadmiernego luzu.
• Remont młocarni: W przypadku kompletnego remontu młocarni, najlepiej oddać ją do specjalnego warsztatu, który wykona wyważenie dynamiczne.

Kombajny Bizon - polska legenda

Kombajn zbożowy Bizon to najpopularniejsza maszyna rolnicza polskiej produkcji, znana nie tylko z naszych rodzimych pól, lecz także za granicą. Produkowany był w Fabryce Maszyn Żniwnych w Płocku na przestrzeni lat 1970 - 2004. Kombajny z płockiej fabryki zostały nazwane jak ssaki, bizony, ze względu na budowę przypominającą właśnie te zwierzęta. Mimo, że kombajn zbożowy Bizon jest konstrukcją archaiczną przy dzisiejszych kombajnach zbożowych, to ogólny schemat działania pozostaje ten sam.

Jego nazwa pochodziła od parametrów - szerokości zespołu żniwnego, młócącego i zbiornika oraz mocy silnika. Niestety, po wejściu Polski do Unii Europejskiej, zaprzestano jego produkcji ze względu na niespełnianie ówczesnych norm i wymagań - konstrukcja była przestarzała, a poziomy hałasu, drgań i wydalanych spalin były znacznie przekraczane.

Najpopularniejszym modelem był Bizon Rekord Z 058, który przeznaczony był do zbioru wszystkich podstawowych zbóż, słonecznika, ryżu, traw, kukurydzy, rzepaku czy koniczyny. Jego kabina była przestronna, bardzo dobrze wyciszona, a duża powierzchnia szyby pozwalała na wygodne doglądanie pracy zespołu żniwnego. Ostatnie modele Bizona Rekord były wyposażone w komputer pokładowy i joystick, który ułatwiał zmianę parametrów pracy. Możliwa była również instalacja klimatyzacji, która znacznie pomagała w pracy przy wysokich temperaturach. Aby transportować kombajn drogami publicznymi, do zakupionej maszyny dodawano specjalny wózek na zespół żniwny.

Kombajny Bizon, ze względu na wiek, mają skłonności do odmawiania pracy. Części do kombajnów zbożowych starszego typu często bywają niedostępne, co utrudnia proces ich naprawy i konserwacji.

tags: #kombajn #zbozowy #low