Budowa i zasada działania rozrzutnika obornika z napędem na koła

Współczesne rolnictwo w znacznym stopniu opiera się na zaawansowanych maszynach, które zastępują pracę fizyczną rolnika i optymalizują procesy uprawy. Jednym z kluczowych urządzeń jest rozrzutnik obornika, znany również jako roztrząsacz, który odgrywa istotną rolę w nawożeniu i użyźnianiu pól. Jego funkcja, choć na przestrzeni lat ewoluowała od napędu konnego do ciągnikowego, pozostaje niezmienna - równomierne rozprowadzanie nawozów organicznych.

Ewolucja konstrukcji rozrzutnika obornika

Jeszcze kilkanaście lat temu rozrzutniki obornika często przypominały duże przyczepy rolnicze, wyposażone w dwie osie jezdne. Dziś jednak, w nowoczesnych konstrukcjach, dominuje oś pojedyncza z dużymi kołami, co zwiększa ładowność maszyny i jednocześnie zmniejsza opory toczenia. Dzięki temu, nawet mniejsze ciągniki o słabszej mocy są w stanie obsługiwać rozrzutnik, co przyczynia się do większej efektywności pracy w polu.

Układ jezdny i jego znaczenie

Układ jezdny jest jednym z najważniejszych elementów rozrzutnika, ponieważ musi sprostać przewożeniu bardzo dużych ilości materiału. Obciążenia i przebiegi tych maszyn często przekraczają standardowe wartości dla przyczep.

• Tendencja do ograniczania osi: W najnowszych konstrukcjach obserwuje się trend do stosowania pojedynczej osi w połączeniu z kołami o dużej średnicy i oponami z bieżnikiem rolniczym, podobnym do stosowanego w oponach ciągnikowych.
• Zalety dużych, pojedynczych kół:
  • Mniejsze zapotrzebowanie na moc: Wynika z niższych oporów toczenia. Producenci deklarują, że do współpracy z rozrzutnikami z pojedynczą osią wystarcza ciągnik o 10-20% słabszy niż w przypadku osi tandemowej.
  • Poprawiona manewrowość: Zmniejsza się ryzyko spychania podłoża podczas skręcania, co jest problemem w układach tandemowych.
• Układy tandemowe: Mimo zalet osi pojedynczej, układy jezdne typu tandem nadal mają swoich zwolenników, zwłaszcza po zastosowaniu skrętnych osi. Joskin oferuje zarówno układy z pojedynczą osią (Siroko, Tornado), jak i 2- i 3-osiowe podwozia (Ferti-Cap, Ferti-Space) o ładownościach przekraczających 20 ton. Ich przewagą jest mniejsza średnica kół, które mieszczą się pod skrzynią ładunkową, nie ograniczając jej szerokości, co jest istotne przy wykorzystaniu rozrzutnika do celów innych niż nawożenie. Zapewniają również wyższą stabilność jazdy i często są resorowane, co zwiększa komfort i bezpieczeństwo transportu.
• Amortyzacja: Rozrzutniki jednoosiowe zazwyczaj nie posiadają amortyzacji kół, ale sytuację poprawiają powszechnie stosowane amortyzowane dyszle.
• Zaczep: Większość rozrzutników ma oko dyszla zamontowane na dolnym zaczepie ciągnika, ale niektórzy producenci, jak Unia Group czy Pronar, dopuszczają wybór między zaczepem górnym a dolnym.

Skrzynia załadunkowa

Głównym elementem rozrzutnika jest skrzynia załadunkowa, która musi pomieścić duże ilości obornika. Na rynku dostępne są urządzenia obsługujące jednorazowo nawet 20 ton tego surowca. Najważniejszymi aspektami skrzyń są ich wytrzymałość oraz odporność na korozję.

• Materiały i grubość blachy: Producenci oferują skrzynie zbudowane z blachy odpornej na korozję, o różnej wytrzymałości i grubości od 4 mm do 8 mm. Przykładowo, Metaltech RO 10 i 10+ wykorzystuje blachę o grubości 4 mm na ścianach (stal Domex) i 6 mm na podłodze (stal Hardox). Brochard stosuje stal Domex, ale z blachą o grubości 3 mm na ścianach i 4 mm na podłodze. Pronar N 161/2 Heros i Metal-Fach N280/2 mają ściany o grubości 3 mm. Model Metal-Fach N280/2 wyróżnia się podłogą z drewnianych desek, co ma być trwałym rozwiązaniem w agresywnym środowisku nawozów.
• Rodzaje skrzyń: Tradycyjne skrzynie ładunkowe umożliwiają transport innych materiałów. Metal-Fach N280/2 posiada otwierane burty, co pozwala na jego wykorzystanie jako tradycyjnej przyczepy. Pozostałe modele mają burty sztywne lub skrzynie skorupowe, które zyskują na popularności ze względu na zwiększoną wytrzymałość i szczelność, przydatną przy przewożeniu materiałów sypkich i wilgotnych.
• Dostosowanie do osi: W rozrzutnikach z pojedynczą osią i dużymi kołami skrzynia ładunkowa jest zwężona i mieści się między kołami. Jest ona jednocześnie głęboka i długa, co zapewnia dużą objętość i obniża środek ciężkości.
• Krawędź załadunku: W większości modeli krawędź załadunku pozostaje na podobnym poziomie co w tradycyjnych układach jezdnych. Firma A-Lima-Bis zastosowała w modelach Evo Spreader 10 i Evo Spreader 12 skrzynię samonośną, co pozwoliło na obniżenie progu załadunku do 2,1-2,15 m, ułatwiając napełnianie maszyny za pomocą miniładowarek lub małych ciągników z ładowaczem czołowym. W większości innych modeli krawędź załadunku znajduje się na wysokości 2,6-2,7 m.
• Zabezpieczenia krawędzi: Duże koła umieszczone na zewnątrz skrzyni ładunkowej ograniczają miejsce podjazdu, co może prowadzić do uszkodzenia krawędzi skrzyni. Niektórzy producenci, jak Sipma i Pronar, stosują drewniane listwy na górnej krawędzi skrzyni, aby temu zapobiec.

Przenośnik łańcuchowy i zabezpieczenia

W środku skrzyni znajduje się przenośnik łańcuchowy, który jest bardzo ważnym elementem każdego rozrzutnika. Zazwyczaj producenci proponują dwa rzędy przenośników, których sterowanie jest hydrauliczne.

• Typ przenośnika: W rozrzutnikach o średniej ładowności stosuje się zazwyczaj przenośnik podwójny z dwoma łańcuchami na każdej połowie szerokości przestrzeni ładunkowej.
• Napęd: Standardem jest napęd hydrauliczny, umożliwiający bezstopniową regulację prędkości.
• Zabezpieczenia: Do zabezpieczenia przewożonego materiału służą zasuwy i osłony adaptera, które zazwyczaj są dostępne za dopłatą:
  • Zasuwy (ściany grodziowe): Płyta wsuwana między walce adaptera a skrzynię ładunkową, zabezpieczająca adapter przed naporem nawozu podczas transportu i uruchamiania walców. Zapobiega przeciążeniom mechanizmu napędu i chroni przed gubieniem materiału.
  • Osłony adaptera: Zapobiegają gubieniu resztek obornika z adaptera i chronią osoby postronne przed kontaktem z zębami adaptera. Producenci stosują siatki ochronne (Metal-Fach) lub pełne osłony z blachy (Unia Group Tytan).

Adapter rozrzutu

Rozrzutnik ma za zadanie rozrzucić po polu określony nawóz. Dzieje się tak dzięki obracającym się nożom, które tną i rozrzucają wokół nawóz podawany przez przenośnik. Wałek oraz noże mogą być umieszczone pionowo lub poziomo w zależności od zastosowanego nawozu. Rozdrobniony obornik opuszcza skrzynię poprzez tylną lub boczną burtę.

• Rodzaje adapterów:
  • Adaptery poziome: Podstawowe rozwiązanie z dwoma poziomymi walcami. W maszynach średniej wielkości walce te często współpracują z tarczami rozrzucającymi, rozluźniając nawóz i podając go na tarcze. Pozwalają na rozrzucanie obornika, wapna, kompostu czy pozostałości z biogazowni. Wymagają obornika niezbyt słomiastego. Zalety to szerokość pracy dochodząca do 25 m (Pronar N262 Herkules 12) i 12-24 m (Unia Group Apollo 14). Do współpracy z tymi adapterami potrzebny jest ciągnik o mocy od 100 do 127 KM.
  • Adaptery pionowe: Mogą posiadać dwa lub cztery walce. Czterowalcowe rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 m. Wyróżniają się adaptery Sipmy ze zróżnicowaną średnicą walców (wewnętrzne 30 cm, zewnętrzne 40 cm) i nożami wystającymi 16 cm. Dwuwalcowe osiągają większą szerokość roboczą dzięki wysokiej prędkości obwodowej walców i ich większej średnicy (np. Brochard serii EV 2000 - 100 cm, Joskin Ferti-CAP - 108 cm). Adapter czterowalcowy sprawdzi się przy szerokopasmowym rozrzucaniu każdego rodzaju obornika, natomiast dwuwalcowy jest bardziej uniwersalny i nadaje się do rozrzucania kompostu, torfu, a nawet wapna.

Zasada działania rozrzutnika obornika

Moment obrotowy na wałku przenoszony jest dzięki zasilaniu ciągnika. Rozrzutnik obornika składa się zazwyczaj z jednej lub dwóch osi z kołami, umożliwiających jego przemieszczanie. Obornik umieszczany jest w maszynie, która następnie jest transportowana do miejsc rozrzutu.

• Mechanizm podający: Obornik przemieszcza się w kierunku zespołu rozrzucającego za pomocą taśmy zbudowanej z listew napędzanych łańcuchem, lub w modelach z przesuwanymi ściankami. Mechanizm podający składa się z instalacji hydraulicznej, łańcucha podłogowego napędzanego przez przekładnię redukcyjną połączoną z silnikiem hydraulicznym, oraz regulatora natężenia przepływu oleju z pokrętłem. Instalacja hydrauliczna steruje pracą przenośnika podłogowego, a układ jest zasilany olejem z zewnętrznego układu hydrauliki ciągnika.
• Rozdrabnianie i rozrzucanie: Podczas pracy, napędzany przez wał odbioru mocy lub silnikiem hydraulicznym z hydrauliki pojazdu, zespół noży zamocowany na specjalnych wałkach (tzw. adapter) obraca się, rozdrabniając i rozrzucając obornik po polu.
• Zastosowanie: Roztrząsacz może służyć również do nawożenia takimi nawozami naturalnymi jak kompost, torf czy nawozy zielone (świeża masa roślinna). Niektórzy rolnicy, po demontażu adaptera i zamontowaniu burty, używają tych maszyn jako przyczep.

Regulacja posuwu i dawki nawożenia

Kluczowym aspektem efektywnego działania rozrzutnika jest możliwość precyzyjnej regulacji posuwu, co wpływa na równomierność rozrzutu i dawkę nawożenia.

Sterowanie przenośnikiem podłogowym

Praca przenośnika podłogowego jest sterowana za pomocą rozdzielacza umieszczonego w kabinie ciągnika. Umożliwia to szybką zmianę kierunku przesuwu i skraca czas reakcji maszyny. Modele Falcon (6t i 8t) oferują elektroniczne sterowanie podłogą za pomocą panelu w kabinie ciągnika, z przyciskami „+/-” do regulacji prędkości przenośnika. Standardowo stosowany jest system sterowania podłogą za pomocą pokrętła, zapewniający płynne dostosowanie prędkości przenośnika.

Regulacja prędkości posuwu

Prędkość przenośnika podłogowego reguluje się za pomocą pokrętła regulatora przepływu, zazwyczaj w skali od 0 do 10. Nastawienie na 0 oznacza zatrzymanie pracy podajnika. Hydrauliczne podajniki oferują bardzo precyzyjne możliwości dostosowania prędkości podawania materiału. Operator może łatwo modyfikować ilość podawanego obornika, co jest szczególnie przydatne przy pracy z materiałami o różnej konsystencji. Hydraulika zapewnia stabilność pracy nawet przy zmiennym obciążeniu, co przekłada się na równomierny rozrzut.

Regulacja dawki nawożenia

Dawka nawożenia rozrzutnika obornika z hydraulicznym posuwem zależy od kilku czynników:

• Prędkość posuwu hydraulicznego: Szybszy posuw zwiększa ilość obornika podawanego na wałki rozrzucające w jednostce czasu, co skutkuje większą dawką. Wolniejszy posuw zmniejsza dawkę.
• Szerokość robocza rozrzutnika: Im większa szerokość robocza, tym cieńsza warstwa obornika na jednostkę powierzchni, co wpływa na zmniejszenie dawki.
• Prędkość jazdy ciągnika: Wolniejsza jazda ciągnika oznacza, że większa ilość obornika zostanie rozrzucona na mniejszym obszarze, zwiększając dawkę. Szybsza jazda prowadzi do mniejszej dawki.

Na dawkę nawożenia wpływa również wysokość załadowanego obornika w skrzyni. Ważne jest dążenie do równomiernego rozmieszczenia ładunku, aby zapewnić optymalne rozrzucanie. Po ustawieniu dawki zaleca się przeprowadzenie testu próbnego na niewielkim fragmencie pola, aby ocenić rozrzuconą ilość obornika i ewentualnie dostosować ustawienia.

Porównanie posuwu mechanicznego i hydraulicznego

Wybór między posuwem mechanicznym a hydraulicznym jest częstym dylematem podczas zakupu rozrzutnika.

Wielu użytkowników podkreśla, że posuw hydrauliczny zapewnia bardziej jednostajny ruch materiału, co przekłada się na równomierne rozrzucenie obornika. Nowoczesne rozrzutniki z posuwem hydraulicznym często posiadają własne pompy olejowe, zbiorniki i rozdzielacze, co minimalizuje zależność od hydrauliki ciągnika.

Wymagania mocy ciągnika i dodatkowe wyposażenie

Rozrzutniki obornika to proste maszyny, które znacznie ułatwiają pracę w polu. Są one z reguły mało awaryjne, co skutkuje niskim kosztem utrzymania. Na rynku znajdziemy wiele różnych modeli, które powinny być dopasowane do mocy oraz możliwości traktora, wykorzystywanego do takich prac.

Wymagania mocy

Rozrzutniki o ładowności 10-12 ton zazwyczaj wymagają ciągnika o mocy co najmniej 100 KM. Jest to niezbędne minimum. Najmniejsze zapotrzebowanie mocy deklaruje Metal-Fach dla 10-tonowego modelu N280/2 z 4-walcowym adapterem pionowym. Joskin Tornado 3 (12 t) wymaga minimum 120 KM, natomiast Metaltech RO 12 (12 t) z 2 pionowymi walcami potrzebuje ciągnika o mocy co najmniej 130 KM (jego 10-tonowa odmiana o 10 KM mniej).

Przydatne dodatki (wyposażenie opcjonalne)

Przy wyborze rozrzutnika obornika warto zwrócić uwagę na dokładną specyfikację, ponieważ wiele elementów znajduje się na listach wyposażenia dodatkowego.

• Zasuwa (ściana grodziowa): Oddziela adapter od przestrzeni ładunkowej, chroniąc go przed przeciążeniami i zapobiegając gubieniu materiału.
• Osłona lamp tylnych: Zamykana, gdy otwarta jest zasuwa, chroni lampy przed zabrudzeniem.
• Koła inne niż standardowe: Zwykle szersze, ale znacznie droższe.
• Błotniki: Często nie są w wyposażeniu standardowym.
• Deflektory hydrauliczne: Z możliwością regulacji do adaptera pionowego.
• Dyszel amortyzowany hydraulicznie: Poprawia komfort jazdy i stabilność.

Nowoczesne systemy sterowania

Współczesne rozrzutniki wyposażone są w zaawansowane systemy sterowania, które zwiększają precyzję i efektywność pracy.

• System MF-S-Control w wersji DigiDevice: Umożliwia precyzyjne nawożenie, optymalizację kosztów oraz tworzenie i analizę danych dotyczących plonów.
• System MF-S-Control w wersji ISOBUS: Zaawansowane narzędzie Rolnictwa 4.0, umożliwiające zmienne dawkowanie nawozów z uwzględnieniem przestrzennej zmienności gleby. Zapewnia dwukierunkową wymianę danych w czasie rzeczywistym, monitorowanie i kontrolę dawki, automatyczne wyłączanie taśmy oraz dostosowanie pracy do prędkości maszyny. Posiada certyfikat zgodności AEF.

Podsumowanie

Rozrzutnik obornika to kluczowa maszyna rolnicza, łącząca efektywność i ekonomiczność, przyczyniająca się do poprawy jakości gleby, zwiększenia plonów i efektywniejszego wykorzystania zasobów naturalnych. Bogaty wybór rozwiązań i modeli na polskim rynku pozwala na wybór optymalnego rozwiązania w warunkach każdego gospodarstwa. Przy wyborze należy w pierwszej kolejności zdecydować o wielkości potrzebnej maszyny, w szczególności w kontekście posiadanych ciągników. Następnie trzeba zastanowić się nad sposobem wykorzystania rozrzutnika i zdecydować o rodzaju skrzyni ładunkowej i adaptera, który ma decydujący wpływ na wydajność i jakość pracy. Dla gospodarstw dysponujących obornikiem z dużą ilością słomy odpowiednia będzie maszyna z czterowalcowym pionowym adapterem.

tags: #rozrzutnik #z #napedem #na #kola