W świecie miłośników starych maszyn i historii techniki, nic nie cieszy bardziej niż przywrócenie do życia sprzętu, który przez dziesięciolecia uznawany był za bezpowrotnie stracony. Taka właśnie niezwykła historia wydarzyła się w Stanach Zjednoczonych, gdzie mechanikom udało się uruchomić unikatowy pojazd - traktor zbudowany na podwoziu samochodu Dodge z lat 20.
Niezwykłe Odkrycie i Przywrócenie do Życia
Historia tego konkretnego egzemplarza jest wyjątkowo burzliwa. Pojazd powstał w czasach, gdy Dodge był synonimem solidności i pewnej klasy. Jego losy diametralnie zmieniły się w okresie II wojny światowej. Wtedy to, podobnie jak wiele innych prywatnych samochodów, został przerobiony na potrzeby rolnictwa, przekształcając się w użytkowy traktorek. Po wojnie traktor, spełniwszy swoją rolę, został odstawiony na tzw. „głuchy boczny tor”.
Przez sześć dekad stał na podwórku, narażony na działanie deszczu, śniegu i słońca, powoli poddając się korozji i zapadając w coraz głębszy sen. Jego metalowe części skrzypiały na wietrze, a silnik wydawał się już tylko bezsilną bryłą żelaza. Na filmie ze Stanów Zjednoczonych, opublikowanym przez Jennings Motor Sports, mężczyzna odpala porzuconego na 60 lat Dodge’a z 1927 r. Silnik wyglądał na niedziałający, zaś sam wóz stał na deszczu i słońcu, aż zeszła z niego farba, opony zgniły, a przednie koło odpadło.
Na szczęście dla tego kawałka historii, trafił on w ręce pasjonatów, którzy postanowili podjąć wyzwanie. Mechanicy, których nazwiska często pozostają anonimowe w tego typu internetowych relacjach, zabrali się do pracy. Proces nie był szybki. Jak podają relacje, kluczowe okazały się standardowe, choć żmudne czynności serwisowe: czyszczenie, wymiana podstawowych elementów układu paliwowego i zapłonowego, sprawdzenie kompresji. Nie chodziło o pełną, muzealną renowację, ale o symboliczne przywrócenie funkcji życiowych. I w końcu nadszedł ten moment - po dziesięcioleciach ciszy, stary silnik Dodge’a zaskoczył, zapłonął i zaczął pracować. Autorowi filmu udało się nawet ruszyć i pojechać pojazdem o własnych siłach.
Z filmu nie dowiadujemy się, jaka historia kryje się za tym konkretnym egzemplarzem Dodge’a „doodlebuga”. Jennings nie planuje pełnej restauracji pojazdu. Traktor ma zostać u niego jako „yard art”, czyli taki eksponat z ogródka. Historia amerykańskiego Dodge’a-traktora to więcej niż tylko ciekawostka dla fanów motoryzacji. To dowód na to, że z pozoru beznadziejne przypadki mogą odzyskać blask, a pasja i umiejętności są w stanie pokonać upływający czas.
Czym Były „Doodlebugi”? Kontekst Historyczny
Bohaterem filmu jest Dodge z 1927 r. - wóz, który w pewnym momencie został pocięty i zamieniony w „doodlebuga”. Ale czym właściwie były te amerykańskie „doodlebugi” i dlaczego powstały w latach 40.?
W USA w pewnym momencie odnotowano problem maszynowy. Fabryki motoryzacyjne, w tym także Dodge, ale również producenci zajmujący się wytwarzaniem ciągników, w latach 40. musiały produkować sprzęt dla armii. Na rynku rolnicy odczuli brak zwykłych traktorów. W efekcie farmerzy brali stare auta, zazwyczaj z lat 20., i cięli nadwozie, skracali ramę, montowali większe tylne koła lub zmieniali całe osie. Powstawały prowizoryczne traktory, które wykorzystywano do pracy przy gospodarstwie, ale także do orania i uprawy.
Powstałe w ten sposób przydomowe ciągniki nazywano „doodlebugami”. W przestrzeni istniały także określenia takie jak „friday tractors” czy „field crawlers”. W USA te prowizoryczne ciągniki nie były używane przez kolejne dziesięciolecia, tak jak miało to miejsce w Polsce czy Szwecji. Dość szybko wyszły z użycia i najczęściej trafiały na złom. Oczywiście nie wszystkie, bowiem w USA stare maszyny często porzucano gdzieś na posesji i pozostawiano na lata. Podobnie było z tym Dodge'em.
Nazwa „doodlebug” ma także inne znaczenia, np. tak nazywano w Wielkiej Brytanii niemiecką rakietę V-1, był też taki typ małych wagonów spalinowych w USA.
Dodge jako podstawa „doodlebuga”
Czy Dodge produkował ciągniki? Oczywiście nie. Marka założona pod koniec XIX w. przez braci Dodge budowała motoryzacyjną potęgę Detroit. Od 1928 r. firma znajdowała się w koncernie Chryslera. Przez lata Dodge pozycjonowany był między najprostszymi pojazdami marki Plymouth a nieco bardziej luksusowym Chryslerem.
Bohaterem wspomnianego filmu jest Dodge z 1927 r., zatem wyprodukowany został jeszcze przed przejęciem firmy przez Chryslera. Pod maską pracował prosty i nieskomplikowany 4-cylindrowy rzędowy silnik o pojemności około 3.5 litra.
Globalny Fenomen Improvizowanych Traktorów
W różnych krajach, różnie radzono sobie w kryzysach. W Polsce, za PRL, powstawały ciągniki typu SAM, które tworzono z braku nie tylko nowych ciągników, ale także ogólnych braków, w tym także pieniędzy. W Szwecji tuż po wojnie było podobnie. W latach 40. oraz 50. zaczęły powstawać EPA-traktory, które potem wyewoluowały w A-traktory. Tak samo jak polskie SAM-y, szwedzkie traktory bazowały na samochodach osobowych. W Skandynawii popularnym pojazdem do przeróbek były m. in. Fordy A, w kolejnych latach modne stały się wszelkie Volvo. W tym czasie szwedzkie SAM-y stały się narzędziem w rękach młodzieży, a nie maszyną pomagającą na roli.
Amerykańskie „doodlebugi” były więc odpowiedzią na podobne wyzwania, z jakimi mierzyły się inne kraje w okresach kryzysów gospodarczych czy wojennych, pokazując ludzką pomysłowość i zdolność adaptacji w trudnych warunkach.